Interpelacja w sprawie wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 września 2024 r. dotyczącego tzw. ustawy "apteka dla aptekarza 2.0"

Szanowna Pani Minister,

w dniu 18 września 2024 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności przepisów tzw. ustawy „apteka dla aptekarza 2.0” z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Przedstawiciel prezydenta RP, występując przed trybunałem, wskazał, że ustawa została przyjęta z naruszeniem trybu wymaganego przez art. 119 Konstytucji RP, a także w sposób sprzeczny z zasadami wynikającymi z art. 22 Konstytucji RP – gwarantującego wolność działalności gospodarczej – oraz art. 64 Konstytucji RP – chroniącego prawo własności i dziedziczenia. Podkreślono również, że zakwestionowane przepisy faktycznie uprzywilejowują jeden podmiot działający na rynku hurtowym, jednocześnie pogarszając sytuację pacjentów poprzez ograniczenie dostępności leków i wzrost ich cen, szczególnie poza największymi miastami.

Trybunał potwierdził tym samym utrwaloną linię orzeczniczą zapoczątkowaną już w wyroku z dnia 10 grudnia 1992 r. (sygn. K 4/92), w którym jednoznacznie stwierdzono, że dla ochrony zdrowia publicznego nie jest konieczne, aby właścicielem apteki był farmaceuta.

Pomimo tego wciąż obowiązujące przepisy ograniczają prawo własności i wolność prowadzenia działalności gospodarczej w sposób sprzeczny z Konstytucją RP, wprowadzając m.in.:

• wymóg, by właścicielem apteki był wyłącznie farmaceuta lub spółka farmaceutów,
• limit maksymalnie czterech aptek na jednego właściciela,
• kryteria demograficzno-odległościowe (1000 m i 3000 mieszkańców).

Regulacje te doprowadziły do drastycznego spadku liczby aptek w Polsce – o ponad 2200 w latach 2017–2025, w tym do całkowitego braku aptek w ponad 500 gminach. Szacuje się, że około 3 mln obywateli pozbawionych jest dostępu do apteki w miejscu zamieszkania. Co więcej, utrzymywanie w mocy niekonstytucyjnych przepisów generuje poważne ryzyko roszczeń odszkodowawczych wobec Skarbu Państwa, których skala – według dostępnych analiz – może sięgać od 11 do 15 miliardów złotych.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie działania podjął lub planuje podjąć minister zdrowia w celu pełnego wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 września 2024 r. oraz zapewnienia zgodności z wcześniejszym orzeczeniem TK z 1992 r. (sygn. K 4/92)?

2. Czy w Ministerstwie Zdrowia trwają prace nad nowelizacją ustawy – Prawo farmaceutyczne zmierzającą do uchylenia przepisów uznanych za niekonstytucyjne oraz przywrócenia zgodności z zasadą wolności działalności gospodarczej wynikającą z art. 22 Konstytucji RP?

3. Czy ministerstwo dokonało analizy skutków gospodarczych i społecznych obowiązywania regulacji „apteka dla aptekarza 2.0”, w tym wpływu na dostępność aptek, ceny leków oraz konkurencję na rynku farmaceutycznym?

4. Czy resort zdrowia planuje przywrócenie neutralnych własnościowo zasad prowadzenia aptek, które dopuszczą wszystkie formy działalności przewidziane w Kodeksie spółek handlowych, przy jednoczesnym zachowaniu niezależności kierownika apteki – zgodnie z orzecznictwem TK i prawem Unii Europejskiej?

5. W jaki sposób ministerstwo zamierza ograniczyć ryzyko roszczeń odszkodowawczych wynikających z utrzymywania w obrocie niekonstytucyjnych regulacji?

Uważam, że bezzwłoczne wdrożenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz przywrócenie zgodności przepisów Prawa farmaceutycznego z Konstytucją RP stanowi nie tylko obowiązek władz publicznych, lecz także warunek zapewnienia pacjentom równego dostępu do leków i usług farmaceutycznych, a przedsiębiorcom – ochrony ich praw nabytych oraz pewności prawa.

Z poważaniem

Przemysław Czarnek
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej