Interpelacja w sprawie umieszczenia małoletnich cudzoziemców w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego oraz pokrycia kosztów ich pobytu

Garwolin, 21 listopada 2025 r.

Szanowny Panie Ministrze!

Zwrócił się do mnie dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, Starostwo w Garwolinie, z problemem dotyczącym umieszczania w pieczy zastępczej na terenie powiatu garwolińskiego cudzoziemców nieposiadających opieki oraz zwrotu kosztów ich pobytu poniesionych przez powiat:

„W 2025 r. w Ośrodku Pomocy Dziecku »Zielone Izdebno« 1 w Izdebnie Kolonii 45 (placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego) umieszczonych było ośmiu cudzoziemców (troje nadal przebywa w ośrodku: Sudańczyk, Somalijczyk oraz Somalijka). Zostali oni zostawieni w ośrodku przez Straż Graniczną, bez zgody dyrektora ośrodka, pomimo braku wolnych miejsc, o czym funkcjonariusze Straży Granicznej byli każdorazowo informowani. Z dokumentów wynika, że małoletni złożyli deklaracje o zamiarze ubiegania się o ochronę międzynarodową w RP (w posiadaniu ośrodka są protokoły z przyjęcia deklaracji). We wszystkich przypadkach dyrektor ośrodka odmówił przyjęcia cudzoziemców ze względu na brak wolnych miejsc. Ośrodek Pomocy Dziecku „Zielone Izdebno” 1 jest placówką typu interwencyjnego i ma zadanie zapewniać polskim dzieciom opiekę w sytuacjach kryzysowych, jednak nie oznacza to, że ma nieograniczone możliwości w zakresie liczby przyjmowanych dzieci i zapewnienia im opieki zgodnie z obowiązującymi standardami.

Nasz ośrodek nie jest przygotowany do pracy z dzieckiem cudzoziemskim w takiej jak powyższa sytuacji, gdzie występuje bariera językowa, międzykulturowa, psychologiczna, prawna. Osoby te mówią we własnych językach i dialektach lub też w słabym zakresie po angielsku. Kadra placówki nie jest (i nie musi) być przygotowana do komunikacji w języku innym niż język polski. Nie wiemy, kim są te osoby, nie możemy ustalić, z jakich środowisk pochodzą. U dzieci przebywających w ośrodku nagłe zderzenie z taką sytuacją budzi lęk i zagrożenie bezpieczeństwa, co zazwyczaj jest powodem ich umieszczenia w pieczy zastępczej. Należy również brać pod uwagę fakt, że osoby takie mogą być pokrzywdzone przestępstwem handlu ludźmi, doświadczeniem przemocy, wykorzystywania, a placówka interwencyjna nie jest im w stanie zapewnić specjalistycznej pomocy w każdej sferze.

Istotną kwestią jest również weryfikacja wieku cudzoziemców, która często budzi wątpliwości, czy rzeczywiście są to osoby małoletnie. W czterech przypadkach wiek ustalono na podstawie opisów zdjęć RTG ręki, co nie jest podstawą do bezsprzecznego określenia wieku. W jednym przypadku w badaniu wiek kostny określono na ok. 18 lat, a ostatecznie w dokumentach przyjęto 16 lat. W kolejnym przypadku w opisie RTG zaznaczono, że »wiek kostny odpowiada standardowi 17 lat dla chłopców, ale według atlasu wieku kostnego dla dzieci europejskich«. W innym przypadku wiek ustalono na podstawie badania uzębienia (pantomogramu). Ustalanie wieku tych osób na podstawie szczątkowych informacji, niepełnych badań i oświadczeń samych zainteresowanych budzi uzasadnione wątpliwości, czy są to rzeczywiście osoby małoletnie.

Nasze doświadczenia ostatnich miesięcy wpisują się w doświadczenia innych powiatów i pokazują, że system pieczy zastępczej w obecnym kształcie nie jest gotowy na przyjmowanie małoletnich migrantów z zupełnie innych kulturowo państw. W naszej opinii, jak ocenili również rzecznik praw dziecka i rzecznik praw obywatelskich, konieczne jest pilne wprowadzenie zmian prawnych, które umożliwiłyby utworzenie nowych form placówek opiekuńczo-wychowawczych przeznaczonych wyłącznie dla małoletnich cudzoziemców bez opieki. Jak podkreślają rzecznicy, jedynie takie rozwiązanie (zwłaszcza biorąc pod uwagę obecne obciążenie systemu pieczy zastępczej z jednej strony i sytuację na granicy polsko-białoruskiej z drugiej) mogłoby doprowadzić do realnego zabezpieczenia miejsc w pieczy dla dzieci cudzoziemskich.

Zgodnie z otrzymaną, za pośrednictwem Wydziału Polityki Społecznej Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego, interpretacją Departamentu Spraw Międzynarodowych i Migracji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, znak: DSMiM-WKPM.026.1.2024(6), z dnia 7 stycznia 2025 r., koszty pobytu w placówce opiekuńczo-wychowawczej małoletniego bez opieki ubiegającego się o ochronę międzynarodową – od dnia złożenia deklaracji o zamiarze ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej do czasu przyjęcia od cudzoziemca wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – pokrywane są z budżetu państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw wewnętrznych, ze środków będących w dyspozycji komendanta głównego Straży Granicznej. W związku z powyższym komendant główny Straży Granicznej jest właściwy do ponoszenia kosztów pobytu małoletnich cudzoziemców w pieczy zastępczej zgodnie z ww. interpretacją. Otrzymaliśmy jednak pismo z Nadwiślańskiego Oddziału Straży Granicznej, który nie zgadza się z tą interpretacją i nie będzie finansował pobytu tych osób w pieczy zastępczej. W związku z powyższym pozostajemy również bez finansowania tych cudzoziemców w pieczy zastępczej. Obecnie średni miesięczny koszt utrzymania dziecka w placówce, w której przebywają cudzoziemcy, wynosi 12 240,10 zł, a łączny koszt ich utrzymania w 2025 r., według stanu na dzień 31.10.2025 r., wyniósł 79 153,21 zł”.

Mając na względzie problemy opisane przez pana dyrektora PCPR w Garwolinie, zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Kiedy powstaną placówki do przyjmowania małoletnich migrantów?
2. Czy prowadzone są jakiekolwiek prace nad zmianą przepisów tak, aby mogła powstać forma pieczy zastępczej dedykowana wyłącznie małoletnim cudzoziemcom bez opieki, o których mowa powyżej?
3. Proszę o wykładnię ministerstwa w zakresie ustalenia/przyjęcia jednolitego stanowiska, kto (wojewoda czy Straż Graniczna) powinien finansować pobyt ww. cudzoziemców w pieczy zastępczej?
4. Kiedy Starostwo w Garwolinie (PCPR) otrzyma zwrot poniesionych kosztów (opisanych powyżej) pobytu małoletnich cudzoziemców w placówce w Izdebnie?

Z poważaniem

Poseł Grzegorz Adam Woźniak