Interpelacja w sprawie bezprawnej zmiany za pomocą rozporządzenia zawartych w ustawie przepisów dotyczących losowania sędziów

Szanowny Panie Premierze,

działając na zasadzie art. 192 ust. 1 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. z 2022 r. poz. 1204, ze zm.), podaję co następuje.

Opinia publiczna z głębokim niepokojem obserwuje gwałtowne i drastyczne reformy wymiaru sprawiedliwości wprowadzone na przestrzeni ostatnich dwóch lat. Pomimo licznych zapewnień, iż zmiany mają na celu umocnienie rządów prawa, wielu uznanych teoretyków i praktyków prawa wyraża uzasadnione wątpliwości co do legalności metod stosowanych w celu osiągnięcia tych ambitnych zamierzeń. Nowelizacja rozporządzenia Regulamin urzędowania sądów powszechnych, która weszła w życie z dniem 1 listopada bieżącego roku, stanowi doskonały przykład rozwiązania balansującego lub wręcz przekraczającego granice prawa, stosowanego w celu osiągnięcia stanu praworządności. Istnieje prawdopodobieństwo graniczące z pewnością, iż w trakcie prac nad projektem rozporządzenia dopuszczono się rażącego naruszenia prawa - art. 2, art. 7, art. 10, art. 87 oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - w ten sposób, że za pomocą rozporządzenia wykonawczego dokonano nowelizacji normy prawnej rangi ustawowej.

Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej jako demokratycznego państwa prawnego opiera się na zasadzie trójpodziału władzy, legalizmu i hierarchiczności źródeł prawa, wyrażonych wprost w przepisach Konstytucji RP, która jest najwyższym aktem obowiązującego prawa. Zgodnie z art. 87 ust. 1 w zw. z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP rozporządzenie jest wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania, co oznacza, iż stanowi kategorię podrzędną w stosunku do ustawy. Rozporządzenia wydawane są przez organy wskazane przepisami Konstytucji RP – do tych organów należą m.in. ministrowie kierujący działami administracji rządowej.

Przedmiotowa reforma narusza wszystkie zasady, o których mowa powyżej, albowiem w projekcie rozporządzenia zmieniającego wprowadzono zapis, który upoważnia przewodniczącego wydziału do podjęcia decyzji o rezygnacji z systemu losowego przydziału spraw i bezpośredniego wskazania dwóch sędziów, którzy orzekają w składzie trzyosobowym. Projektowany przepis wprost narusza normę wyrażoną w art. 47a § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, która przewiduje, że wszystkie kategorie spraw, z wyjątkiem tych przyjmowanych w trakcie dyżurów sędziowskich, są przydzielane losowo. Regulamin urzędowania sądów powszechnych w nowym brzmieniu upoważnia prezesa wydziału do wskazania większości składu orzekającego w przypadku potrzeby poprawy efektywności pracy wydziału, według zasad określonych przez prezesa sądu po zasięgnięciu opinii kolegium właściwego sądu. Niestety przesłanka wskazana przepisem ma charakter nieostry, otwarty, w pełni uznaniowy, niemożliwy do zweryfikowania, co w praktyce oznacza całkowitą dyskrecjonalność wydawanej decyzji.

Należy również zwrócić uwagę na fakt, iż wymóg ustalenia zasad wskazywania sędziów przez prezesa sądu po zasięgnięciu opinii właściwego kolegium, nie stanowi żadnej gwarancji obiektywności wprowadzonego systemu, bowiem prezesi sądów są arbitralnie powoływani i odwoływani przez ministra sprawiedliwości, bez uzyskania wymaganej opinii kolegium sądu lub odpowiedniej uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, co dobitnie ukazały wydarzenia z sierpnia i września bieżącego roku.

W praktyce minister sprawiedliwości, jako jeden z najważniejszych organów władzy wykonawczej, będzie mógł za pomocą wprowadzonych instrumentów prawnych bezpośrednio wpływać na składy sądów orzekających i na wyroki w konkretnych sprawach, co doprowadzi do likwidacji konstytucyjnej zasady trójpodziału władzy oraz zasady niezależności sądów i niezawisłości sędziów.

Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności, które bezpośrednio zagrażają konstytucyjnemu ustrojowi Rzeczypospolitej, zwracam się do Pana z następującymi pytaniami:

Jakie są założenia obecnych reform wymiaru sprawiedliwości?
Czy działania rządu spełniają wymagania stawiane władzy wykonawczej przez traktaty założycielskie UE oraz Trybunał Sprawiedliwości UE?
Czy obecny rząd rozważał zmianę polityki prowadzonej względem wymiaru sprawiedliwości?

Z wyrazami szacunku

Edward Siarka
Poseł na Sejm RP