Interpelacja w sprawie problemów z realizacją programu "Czyste Powietrze" w kontekście zatorów płatniczych, sytuacji wykonawców oraz beneficjentów

Szanowna Pani Minister,

program „Czyste Powietrze” doświadcza poważnych zatorów płatniczych, wskutek których wykonawcy – zwłaszcza MŚP – czekają na wypłaty od kilku do nawet kilkunastu miesięcy, co grozi falą upadłości, a beneficjenci są narażeni na wezwania do zwrotu dotacji mimo wykonanych prac. Choć media donoszą o wykrytych nadużyciach, to opóźnienia obejmują tysiące prawidłowych wniosków, a konstrukcja programu – gdzie wykonawca nie jest stroną umowy dotacyjnej utrudnia dochodzenie należności. W efekcie zagrożone są cele programu, stabilność przedsiębiorstw instalacyjnych oraz zaufanie społeczne.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na poniższe pytania związane z funkcjonowaniem programu „Czyste Powietrze”:

1. Ile wniosków o płatność (wniosków rozliczeniowych) w programie „Czyste Powietrze” pozostaje niezrealizowanych przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej z terminem zatwierdzenia po dniu 31 grudnia 2024 r.? Proszę o dane liczebne (sztuki wniosków) oraz kwotowe (wartość środków oczekujących).

2. Jaki jest średni czas oczekiwania na wypłatę środków od momentu zatwierdzenia wniosku o płatność? Proszę o rozbicie według województw oraz dla całego kraju.

3. Czy ministerstwo posiada analizę ryzyka upadłości firm wykonawców w związku z zatorami płatniczymi w programie? Czy prowadzone są rejestry takich podmiotów i jakie są ostatnie szacunki liczebności i wartości zagrożenia?

4. Jakie działania zostały podjęte lub są planowane przez ministerstwo/Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w celu skrócenia terminów wypłat i poprawy płynności wykonawców? Czy przewidziane są regulacje obligujące fundusze do wypłaty w określonym maksymalnym terminie (np. do 30 dni od zatwierdzenia wniosku)?

5. Czy rozważana jest modyfikacja modelu umownego programu polegająca na tym, że wykonawca mógłby być stroną umowy dotacyjnej lub mieć gwarancję bezpośredniej wypłaty ze środków publicznych, co poprawiłoby jego pozycję negocjacyjną wobec beneficjenta i funduszu?

6. W jaki sposób ministerstwo oraz NFOŚiGW monitorują i reagują na sytuacje, w których beneficjenci są wzywani do zwrotu dotacji z uwagi na niewykonane prace przez wykonawcę, który jednocześnie nie uzyskał płatności? Czy istnieje mechanizm wsparcia dla beneficjentów poszkodowanych w takich przypadkach?

7. Czy w celu zwiększenia transparentności jest planowana publikacja raportu/zbiorczego zestawienia nieprawidłowości w programie „Czyste Powietrze” (liczba wykrytych przypadków, kwoty, odsetek wniosków z nieprawidłowościami) w rozbiciu na województwa, wykonawców i beneficjentów?

8. Jakie są harmonogramy realizacji działań naprawczych, kiedy i jakie konkretne efekty – w tym znaczące skrócenie terminów wypłat i zmniejszenie zatorów – mogą być oczekiwane przez wykonawców i beneficjentów programu?

Z poważaniem

Maciej Małecki
Poseł na Sejm RP