Interpelacja w sprawie przyszłości polityki spójności po 2027 roku

Gniezno, 21 listopada 2025 r.

Szanowna Pani Minister,

otrzymałem stanowisko Zarządu Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Wielkopolski (SGiPW), w którym przedstawiają swój pogląd na kierunek dyskusji dotyczącej kształtu polityki spójności Unii Europejskiej po roku 2027.

Z dostępnych informacji i prognoz wynika, że planowane zmiany mogą prowadzić do zwiększenia centralizacji zarządzania środkami unijnymi, co w konsekwencji ograniczyłoby autonomię samorządów województw, powiatów i gmin w zakresie planowania oraz wydatkowania funduszy europejskich.

Pojawiające się założenia nowej perspektywy finansowej UE 2028–2034 wskazują na możliwość konsolidacji środków w ramach jednego planu krajowego oraz zwiększenia elastyczności w przesuwaniu funduszy pomiędzy priorytetami.

W praktyce może to oznaczać marginalizację szczebla regionalnego i lokalnego w procesie decyzyjnym. Takie rozwiązanie stoi w sprzeczności z zasadą partnerstwa oraz ideą wielopoziomowego zarządzania, które dotychczas stanowiły fundament polityki spójności i skuteczności inwestycji samorządowych.

SGiPW wyraża zaniepokojenie wobec działań prowadzących do ograniczenia roli samorządów terytorialnych w programowaniu i realizacji polityki spójności. Centralizacja środków może spowodować spadek efektywności inwestycji i utratę możliwości dostosowania działań do specyfiki regionalnej i lokalnej.

Stowarzyszenie apeluje o utrzymanie i wzmocnienie zasady partnerstwa, która gwarantuje udział samorządów we współdecydowaniu o priorytetach, alokacjach i zasadach wdrażania funduszy europejskich.

Rozwój terytorialny i lokalny powinien pozostać jednym z kluczowych celów polityki spójności. Nowe mechanizmy finansowe nie mogą prowadzić do pomniejszenia roli regionów i gmin w rozwoju społeczno-gospodarczym kraju.

W ocenie stowarzyszenia, regionalne programy operacyjne, lub ich przyszłe odpowiedniki, powinny pozostać podstawowym narzędziem realizacji polityki rozwoju w województwach, z zachowaniem odpowiednich kompetencji i decyzyjności po stronie instytucji zarządzających na poziomie regionalnym.

Biorąc pod uwagę powyższe uwarunkowania, postulują o:

• utrzymanie gwarancji udziału samorządów wszystkich szczebli w programowaniu i monitorowaniu polityki spójności,
• zabezpieczenie odpowiednich alokacji środków finansowych na poziomie województw, powiatów i gmin,
• zachowanie i rozwój instrumentów terytorialnych (ZIT, RLKS, ITI), umożliwiających skuteczne planowanie inwestycji lokalnych,
• wprowadzenie przejrzystych i stabilnych zasad wdrażania oraz finansowania projektów samorządowych,
• współpracę z rządem RP, partnerami europejskimi i komitetem regionów w celu obrony roli samorządów w polityce spójności UE.

Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski apeluje o utrzymanie dotychczasowego modelu wielopoziomowego zarządzania polityką spójności, który od lat przyczynia się do równomiernego rozwoju kraju i wzmacniania samorządności lokalnej.

Mając na uwadze powyższą treść interpelacji, uprzejmie proszę o odpowiedzi na pytania:

1. Czy rząd planuje zmiany w założeniach polityki spójności na nową perspektywę finansową UE 2028–2034, jeśli tak to dlaczego?
2. Czy przedstawione przez Zarząd Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Wielkopolski postulaty będą brane pod uwagę?

Z wyrazami szacunku

Poseł Tadeusz Tomaszewski