Interpelacja w sprawie konieczności weryfikacji statutów szkolnych w zakresie zapisów regulujących wygląd uczniów

Szanowna Pani Ministro,

w ostatnich dniach opinią publiczną wstrząsnęła sprawa ucznia jednego z krakowskich liceów, który został poddany przemocy psychicznej i fizycznej ze strony dyrektora placówki powołującego się przy tym na zapisy statutu szkoły, w których widnieje zapis “zarówno kształt fryzury, jak i kolor muszą mieć charakter naturalny, a włosy nie mogą podlegać zabiegom zmieniającym ich wygląd i strukturę”. Ten jaskrawy przykład pokazuje, do jakich nadużyć mogą prowadzić zbyt daleko idące regulacje statutowe ingerujące w wygląd uczniów. Statut, który powinien porządkować życie szkoły, w tym przypadku stał się narzędziem legitymizującym działania przekraczające granice zarówno pedagogiki, jak i prawa.

W wielu statutach szkół w Polsce nadal funkcjonują zapisy nakazujące „naturalny” kolor włosów, zakazujące koloryzacji, określające dopuszczalny rodzaj fryzury lub zobowiązujące uczniów do wiązania włosów w określony sposób. Rzecznik praw obywatelskich już wcześniej zwracał uwagę, że regulacje tego typu nie znajdują oparcia w Prawie oświatowym, a szkoły nie mają podstaw do ingerowania w wygląd uczniów w zakresie wykraczającym poza kwestie bezpieczeństwa i porządku szkolnego.

Ministerstwo Edukacji Narodowej przykłada wysoką wagę do ochrony praw uczniów, czego wyrazem jest m.in. powołanie Zespołu do spraw Praw i Obowiązków Ucznia, który ma analizować przepisy dotyczące praw dziecka w systemie oświaty oraz formułować rekomendacje w zakresie ich wzmocnienia i egzekwowania. W kontekście niedawnych wydarzeń jasne jest, że problem nadmiernej ingerencji statutów w wygląd uczniów wymaga pilnej i systemowej interwencji.

Aktualne przepisy (art. 99 ustawy Prawo oświatowe) wskazują, że statut szkoły może określać zasady ubioru, jednak nie uprawnia to do ingerencji w elementy indywidualnej ekspresji ucznia, takie jak kolor włosów czy stylizacja. Przykład z Krakowa pokazuje, że brak jednoznacznych wytycznych w tej sprawie stwarza przestrzeń dla arbitralnych decyzji, eskalujących napięcia i prowadzących do naruszeń godności uczniów.

W związku z powyższym zwracam się z pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej zamierza podjąć działania w kierunku systemowej weryfikacji statutów szkolnych, aby wyeliminować zapisy ingerujące w wygląd uczniów bez wyraźnej podstawy prawnej?

2. Czy planowane jest wydanie wytycznych lub rekomendacji dla kuratoriów oświaty oraz organów prowadzących, zobowiązujących je do analizy statutów w tym zakresie?

3. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmu nadzoru lub standaryzacji statutów, który uniemożliwiłby stosowanie kontrowersyjnych zapisów dotyczących wyglądu uczniów?

4. Czy Zespół do spraw Praw i Obowiązków Ucznia będzie w najbliższym czasie analizował kwestie dotyczące regulacji wyglądu w statutach szkolnych i czy rekomendacje tego zespołu obejmą propozycje zmian systemowych w tym obszarze?