Interpelacja w sprawie rozwoju technologii pirolizy odpadów w celu produkcji oleju przeznaczonego do zastosowań energetycznych i transportowych

Szanowni Państwo Ministrowie,

w ostatnich latach Polska zmaga się z utrzymującym się na wysokim poziomie strumieniem odpadów komunalnych. Dane statystyczne wskazują, że w 2023 r. w Polsce zebrano około 13,4 mln ton odpadów komunalnych, co oznacza niewielki, ale zauważalny wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim i potwierdza narastające obciążenie systemu gospodarki odpadami. Zjawisko to wpisuje się w szerszy trend problemów związanych z rosnącą ilością odpadów wytwarzanych przez gospodarstwa domowe, a także trudnością w efektywnym zagospodarowaniu frakcji resztkowej, nienadającej się do recyklingu mechanicznego.

W tym kontekście nasilają się poszukiwania technologii umożliwiających odzysk surowcowy lub energetyczny z trudnych do ponownego wykorzystania frakcji. Jedną z takich technologii jest piroliza odpadów obejmująca termiczne rozkładanie materiału w warunkach beztlenowych. W licznych publikacjach naukowych wskazuje się, że proces ten umożliwia uzyskanie oleju pirolitycznego, który po odpowiednim oczyszczeniu może być wykorzystywany jako paliwo lub komponent paliwowy, a także odzysk gazów mogących znaleźć zastosowanie energetyczne lub przemysłowe.

Badania przeglądowe wskazują, że piroliza, zarówno klasyczna, jak i katalityczna, może stanowić sposób na przekształcenie odpadów plastikowych oraz innych frakcji komunalnych, ale także opon zalegających w punktach selektywnej zbiórki odpadów komunalnych w produkty o istotnej wartości energetycznej i surowcowej. Jednocześnie podkreśla się, że efektywność i jakość otrzymywanych olejów zależy w sposób istotny od charakterystyki strumienia odpadów, parametrów procesu, rodzaju zastosowanych katalizatorów oraz jakości systemów oczyszczania produktów.

Eksperci akcentują zarówno potencjalne korzyści, jak i istotne ograniczenia oraz ryzyka związane z technologią. Wśród zalet wymienia się: możliwość odzysku paliw z odpadów trudnych do recyklingu, zwłaszcza mieszanego plastiku; ograniczenie ilości odpadów kierowanych na składowiska; uzyskiwanie produktów (oleju, gazu, charu) mogących zastępować surowce pierwotne; potencjał integracji z infrastrukturą petrochemiczną i energetyczną. Wśród wad i ryzyk wskazuje się z kolei: dużą zmienność jakości oleju pirolitycznego wymagającą kosztownego oczyszczania i dalszego przerobu; możliwe powstawanie i emisję szkodliwych substancji, jeśli proces nie jest odpowiednio kontrolowany; uzależnienie opłacalności od stabilności i czystości surowca, skali instalacji oraz cen energii; konieczność rygorystycznej kontroli emisji i gospodarki produktami ubocznymi.

Jednocześnie wiele opracowań z zakresu oceny cyklu życia podkreśla, że bilans środowiskowy pirolizy jest zmienny i zależy od szeregu czynników technologicznych i systemowych, a potencjalne korzyści występują jedynie w dobrze zaprojektowanych instalacjach. Z tego względu podejmowanie decyzji inwestycyjnych lub regulacyjnych wymaga oparcia się na szczegółowych analizach i rzetelnych danych.

W związku z rosnącą ilością odpadów komunalnych, zainteresowaniem sektora energetycznego i petrochemicznego zagospodarowaniem frakcji trudnych do recyklingu oraz pojawiającymi się w Polsce projektami pilotażowymi i komercyjnymi zasadne jest uzyskanie informacji dotyczących stanu wiedzy, planów regulacyjnych oraz potencjalnego zaangażowania spółek Skarbu Państwa w rozwój tej technologii.

Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Energii lub Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi prace nad strategią krajową obejmującą rozwój technologii pirolizy odpadów komunalnych i plastikowych? Jeżeli tak, jakie działania są planowane?
2. Czy prowadzone są analizy porównawcze oceniające opłacalność i wpływ środowiskowy pirolizy w porównaniu z innymi metodami przetwarzania odpadów?
3. Czy planowane jest opracowanie standardów technicznych i środowiskowych dla instalacji pirolizy obejmujących m.in. wymagania dotyczące emisji, oczyszczania produktów, monitoringu i zarządzania frakcjami ubocznymi?
4. Czy przewiduje się wprowadzenie regulacji dotyczących jakości i składu surowca kierowanego do pirolizy, tak aby zapewnić stabilność procesów oraz ograniczyć ryzyka środowiskowe?
5. ⁠Czy spółki Skarbu Państwa (takie jak Orlen, PGNiG, PGE lub inne) prowadzą analizy dotyczące możliwości wdrażania instalacji pirolitycznych, współpracy technologicznej lub integracji produktów pirolizy z istniejącą infrastrukturą rafineryjną i energetyczną?
6. Jeśli tak, które spółki Skarbu Państwa prowadzą, planują lub rozważają prace badawczo-rozwojowe, inwestycje pilotażowe lub komercyjne w zakresie pirolizy odpadów?
7. Czy przewidywane są programy wsparcia (np. NCBR, NFOŚiGW) na pilotażowe instalacje pirolizy wraz z obligatoryjną oceną cyklu życia, tak aby uzyskać wiarygodne dane przed ewentualnym skalowaniem technologii?
8. Jakie działania nadzorcze planuje się w zakresie kontroli instalacji pirolitycznych, w tym wymogi raportowania danych środowiskowych i oceny zgodności technologii z wymogami prawa?
9. Czy Ministerstwo Energii lub Ministerstwo Klimatu i Środowiska posiada scenariusze lub prognozy dotyczące udziału technologii pirolizy w krajowym bilansie energetycznym oraz emisjach gazów cieplarnianych do 2030 r. i 2050 r.?

Z wyrazami szacunku

Jarosław Urbaniak
Poseł na Sejm RP