Interpelacja w sprawie nadania miastu Starachowice statusu ośrodka subregionalnego w "Strategii Rozwoju Polski do 2035 r."

Panie Premierze,

po zapoznaniu się z przekazanym do konsultacji publicznych projektem dokumentu „Strategia Rozwoju Polski do 2035 r.”, opracowanym przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, zwracam się z wnioskiem o dokonanie niezbędnych zmian w części dotyczącej delimitacji ośrodków subregionalnych. W aktualnej wersji projektu pominięto miasto Starachowice, mimo że spełnia ono w sposób jednoznaczny i mierzalny wszystkie kryteria funkcjonalne, gospodarcze, przestrzenne i demograficzne, jakie powinny definiować tę kategorię jednostek w krajowej sieci osadniczej. Włączenie Starachowic do grupy ośrodków subregionalnych nie jest postulatem o charakterze lokalnym ani emocjonalnym. Jest to wniosek wynikający z analizy danych, dokumentów strategicznych i faktów gospodarczych, które w sposób bezsporny dowodzą, że Starachowice pełnią rolę faktycznego centrum rozwoju północnej części województwa świętokrzyskiego, o znaczeniu wykraczającym poza skalę powiatową.

Zignorowanie tego stanu rzeczy w dokumencie państwowym o randze strategicznej prowadziłoby do osłabienia spójności terytorialnej kraju, pogłębienia zróżnicowań rozwojowych w regionie świętokrzyskim oraz do faktycznej marginalizacji miasta, które od dziesięcioleci stanowi ośrodek przemysłowy, administracyjny i społeczny o kluczowym znaczeniu dla tej części Polski.

Starachowice są miastem o długoletniej tradycji przemysłowej i innowacyjnej. Przemysł metalowy, maszynowy i motoryzacyjny od ponad stu lat stanowi podstawę lokalnej gospodarki. Miasto jest siedzibą Specjalnej Strefy Ekonomicznej „Starachowice”, jednej z pierwszych w Polsce, powołanej w 1997 roku. Obecnie, po włączeniu w system Polskiej Strefy Inwestycji, strefa starachowicka pozostaje jednym z najbardziej aktywnych ośrodków przemysłowych regionu.

Starachowice są ponadto ośrodkiem o znaczeniu komunikacyjnym i logistycznym. W 2024 roku zakończono budowę obwodnicy północno-zachodniej miasta, której celem było usprawnienie ruchu tranzytowego i dostępności strefy przemysłowej. W finalnym etapie jest rozbudowa drogi nr 42 między Skarżyskiem-Kamienną a Starachowicami. Równolegle modernizowana jest linia kolejowa Skarżysko-Kamienna-Starachowice-Ostrowiec Świętokrzyski, wpisana do krajowej sieci transportu kolejowego o znaczeniu regionalnym. Dostępność komunikacyjna miasta ulega systematycznej poprawie, co zwiększa jego atrakcyjność inwestycyjną i wzmacnia jego rolę jako subregionalnego węzła przemysłowego.

W strukturze przestrzennej województwa świętokrzyskiego Starachowice zajmują pozycję równorzędną wobec innych ośrodków subregionalnych - Ostrowca Świętokrzyskiego, Skarżyska-Kamiennej czy Sandomierza - a pod wieloma względami przewyższają je potencjałem przemysłowym i zatrudnieniowym. Dane Głównego Urzędu Statystycznego potwierdzają, że stopa bezrobocia w powiecie starachowickim w 2024 roku wynosiła 7,4%, przy średniej wojewódzkiej na poziomie 8,3%, co wskazuje na względnie wysoką chłonność lokalnego rynku pracy.

Do pracy w Starachowicach codziennie dojeżdża ponad 5 tysięcy osób z sąsiednich powiatów, co stanowi ponad 20% ludności miasta i jednoznacznie potwierdza jego funkcję subregionalnego centrum zatrudnienia. Miasto pełni również kluczowe funkcje usługowe. Starachowicki szpital, rozbudowywany i modernizowany w ostatnich latach, jest największym ośrodkiem medycznym północnej części regionu, realizuje programy finansowane z Krajowego Planu Odbudowy i obsługuje populację liczącą około 150 tysięcy mieszkańców. W mieście funkcjonują szkoły ponadpodstawowe, w tym Zespół Szkół Zawodowych nr 3 o profilu mechanicznym i technologicznym, który kształci kadry dla lokalnego przemysłu i współpracuje z przedsiębiorstwami w ramach dualnego systemu kształcenia.

Z punktu widzenia planowania przestrzennego, Starachowice tworzą wraz z gminami Wąchock, Pawłów, Mirzec i Brody spójny funkcjonalnie układ osadniczy, który spełnia kryteria miejskiego obszaru funkcjonalnego zgodnie z wytycznymi Krajowej Polityki Miejskiej 2030. Miasto posiada zaplecze administracyjne, edukacyjne i medyczne, a jego oddziaływanie rozciąga się na obszar zamieszkany przez około 130 tysięcy osób. Zignorowanie tego faktu w „Strategii Rozwoju Polski do 2035 r.” jest więc niezgodne z zasadą policentryczności, która stanowi oś ideową tego dokumentu.

Warto zwrócić uwagę, że w wykazie miast subregionalnych zawartym w projekcie Strategii znalazły się ośrodki o mniejszej liczbie ludności i słabszym potencjale gospodarczym, takie jak Łuków, Kraśnik, Działdowo czy Biała Podlaska. Ujęcie tych jednostek przy jednoczesnym pominięciu Starachowic wskazuje na brak konsekwencji w stosowaniu kryteriów delimitacyjnych. Jeżeli jednym z parametrów ma być liczba ludności, Starachowice nie są miastem mniejszym od wielu z wymienionych. Jeżeli decydujące są funkcje gospodarcze - rola Starachowic w przemyśle i w zatrudnieniu w skali regionu jest faktem niepodważalnym. Jeżeli brane są pod uwagę funkcje usługowe i społeczne - Starachowice obsługują obszar porównywalny do stolic subregionów w innych województwach. W żadnym z tych ujęć nie można znaleźć racjonalnego uzasadnienia dla ich wykluczenia.

Brak uznania Starachowic za ośrodek subregionalny nie jest kwestią jedynie symbolicznego statusu. Pociąga za sobą konkretne skutki finansowe i rozwojowe. Miasta ujęte w krajowej sieci ośrodków subregionalnych uzyskują priorytet w dostępie do środków unijnych i krajowych, w tym do instrumentów terytorialnych w ramach polityki spójności. Oznacza to, że Starachowice, nieposiadając formalnego statusu, mogłyby zostać pozbawione szansy na korzystanie z dedykowanych funduszy wspierających transformację gospodarczą, rewitalizację, transport publiczny czy efektywność energetyczną. Pominięcie miasta w strukturze strategicznej oznacza również utrudniony dostęp do narzędzi realizacji Krajowej Polityki Miejskiej 2030, w której miasta średnie mają odgrywać kluczową rolę w równoważeniu rozwoju kraju.

Włączenie Starachowic do sieci ośrodków subregionalnych jest zgodne z zasadami racjonalnej polityki regionalnej i z wymogami konstytucyjnej zasady zrównoważonego rozwoju. Art. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nakłada na państwo obowiązek prowadzenia polityki sprzyjającej równomiernemu rozwojowi całego terytorium kraju, a art. 15 ust. 2 zobowiązuje do zapewnienia decentralizacji władzy publicznej i wspierania samorządów w realizacji zadań rozwojowych. Nie można zatem utrwalać sytuacji, w której miasto o realnym znaczeniu ponadlokalnym zostaje pozbawione narzędzi umożliwiających kontynuowanie swojej funkcji rozwojowej. Starachowice stanowią przykład miasta, które - mimo trudności transformacyjnych po upadku przemysłu państwowego w latach 90. - przeszło proces głębokiej restrukturyzacji i dziś pozostaje jednym z najdynamiczniejszych ośrodków gospodarczych regionu. Ujęcie go w Strategii jako ośrodka subregionalnego nie byłoby więc przywilejem, lecz potwierdzeniem rzeczywistego stanu rozwoju i funkcji pełnionych w układzie regionalnym.

W związku z powyższym wnoszę o dokonanie korekty projektu „Strategii Rozwoju Polski do 2035 r.” poprzez włączenie miasta Starachowice do grupy ośrodków subregionalnych w ramach sieci policentrycznej. Równocześnie zasadne jest przeprowadzenie ponownej analizy kryteriów delimitacyjnych, w oparciu o jednoznaczne, transparentne i weryfikowalne wskaźniki, uwzględniające nie tylko liczbę mieszkańców, lecz także poziom zatrudnienia, strukturę funkcjonalną, znaczenie komunikacyjne oraz dostępność usług publicznych o ponadlokalnym zasięgu.

Uzupełnienie Strategii o zapisy dotyczące Starachowic przywróci spójność dokumentu i zapewni, że państwowa polityka przestrzenna i regionalna będzie odpowiadać rzeczywistym procesom rozwojowym zachodzącym w kraju. Zaniechanie takiej korekty grozi utrwaleniem błędów, które w dłuższej perspektywie mogą pogłębiać marginalizację północnej - przemysłowej części województwa świętokrzyskiego, osłabiając równowagę między regionami Polski.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na pytanie:

Jakie przesłanki zdecydowały o nieuznaniu miasta Starachowice jako ośrodka subregionalnego w "Strategii Rozwoju Polski do 2035 r."?

Z poważaniem

Poseł Krzysztof Lipiec