Interpelacja w sprawie podjęcia prac legislacyjnych nad projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia nr 1028 w sprawie dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia wydzielanych przez materiały budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi, z uwzględnieniem zagrożeń grzybem i pleśnią oraz ich kancerogennego, cytotoksycznego i neurotoksycznego wpływu

Szanowna Pani Minister,

zwracam się się z pytaniem o aktualny i planowany stan prac legislacyjnych nad projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia nr 1028 (dalej: projekt MZ 1028), który od 2020 r. pozostaje w stanie zawieszenia, mimo wielokrotnych apeli rzecznika praw obywatelskich (RPO) oraz alarmujących danych wskazujących na pilną potrzebę ochrony zdrowia publicznego przed szkodliwymi emisjami substancji chemicznych oraz zagrożeniami biologicznymi, takimi jak grzyb i pleśń. Grzyby pleśniowe wywołują zarówno ciężkie infekcje płuc, jak również mogą mieć kancerogenny, cytotoksyczny i neurotoksyczny wpływ na organizm człowieka. Kontakt z zarodnikami pleśni skutkuje pojawieniem się u narażonych osób reakcji alergicznych, obniżeniem odporności organizmu i występowaniem toksycznego zespołu określanego mianem „zespołu chorego budynku“ (SBS). Przełamanie legislacyjnego impasu spowoduje realizację konstytucyjnych obowiązków państwa w zakresie ochrony życia i zdrowia obywateli (art. 38 i 68 Konstytucji RP).

Uzasadnienie potrzeby podjęcia prac legislacyjnych w ww. kwestii:

1. Kontekst legislacyjny i historyczny projektu MZ 1028
   Projekt MZ 1028, zgłoszony 8 października 2020 r. w ramach wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów (kadencja IX, 2019–2023), ma na celu ustalenie maksymalnych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, takich jak lotne związki organiczne (VOC), formaldehyd oraz inne emisje chemiczne wydzielane przez materiały budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w pomieszczeniach mieszkalnych, biurowych i użyteczności publicznej. Projekt opiera się m.in. na art. 11 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane. Pomimo konsultacji publicznych z 28 listopada 2020 r. projekt nie został sfinalizowany, co potwierdza brak aktualizacji na platformie Rządowego Centrum Legislacji (https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12339600/katalog/12731109#12731109). Opóźnienia te uniemożliwiają wprowadzenie standardów chroniących zdrowie i zdrowie obywateli.
2. Interwencje rzecznika praw obywatelskich i luki w prawie
   Jak wskazano w piśmie RPO (https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-stezenie-substancji-chemicznych-odpowiedz-mz), brak powszechnie obowiązujących regulacji dotyczących emisji chemicznych oraz zagrożeń biologicznych, takich jak grzyb i pleśń, narusza konstytucyjne prawa do życia (art. 38) i ochrony zdrowia (art. 68). Przepisy z 1996 r. (zarządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej) nie mają mocy prawnej, co pozbawia Państwową Inspekcję Sanitarną (sanepid) narzędzi do reagowania na skargi dotyczące szkodliwych emisji chemicznych i pleśni. Odpowiedź poprzedniego wiceministra zdrowia bagatelizowała problem, ignorując praktyczne trudności w egzekwowaniu ochrony zdrowia. Projekt MZ 1028 niweluje te luki, wprowadzając obowiązek monitoringu emisji chemicznych, jednak powinien zostać rozszerzony o regulacje dotyczące zagrożeń biologicznych, takich jak grzyb i pleśń, ze szczególnym uwzględnieniem ich kancerogennego wpływu.
3. Alarmujące dane o stanie budynków w Polsce
   Artykuł na portalu Money.pl (https://www.money.pl/gospodarka/polacy-mieszkaja-w-chorych-budynkach-dane-porazaja-7099566063909504a.html, październik 2024 wskazuje, że 60% Polaków mieszka w budynkach dotkniętych „syndromem chorego budynku“ (SBS), spowodowanym emisjami toksycznych substancji, takich jak formaldehyd i VOC, oraz obecnością grzyba i pleśni wynikających z wilgotności i nieodpowiedniej wentylacji. Objawy SBS, w tym alergie, astma, bóle głowy i zmęczenie, szczególnie dotykają dzieci i seniorów. Artykuł podkreśla, że brak regulacji uniemożliwia sanepidowi skuteczne działania w odpowiedzi na skargi mieszkańców. Badanie naukowe opublikowane w „Medycynie Ogólnej i Naukach o Zdrowiu“ (https://journals.indexcopernicus.com/api/file/viewByFileId/295104, 2018) potwierdza, że w 30–40% pomieszczeń biurowych i mieszkalnych w Polsce stężenia VOC przekraczają bezpieczne poziomy, co zwiększa ryzyko chorób układu oddechowego i alergii. Dodatkowo badanie wskazuje na zagrożenia biologiczne – grzyb i pleśń, które rozwijają się w wilgotnych pomieszczeniach, uwalniają mykotoksyny i alergeny, powodując poważne konsekwencje zdrowotne, w tym kancerogenne.
4. Zagrożenia grzybem i pleśnią oraz ich kancerogenny, cytotoksyczny i neurotoksyczny wpływ
   Grzyby pleśniowe, takie jak aspergillus czy penicillium, stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych w budynkach, szczególnie w wilgotnych i słabo wentylowanych pomieszczeniach. Grzyby pleśniowe wywołują zarówno ciężkie infekcje płuc, jak również mogą mieć kancerogenny, cytotoksyczny i neurotoksyczny wpływ na organizm człowieka. Kontakt z zarodnikami pleśni skutkuje pojawieniem się u narażonych osób reakcji alergicznych, obniżeniem odporności organizmu i występowaniem toksycznego zespołu określanego mianem „zespołu chorego budynku“ (SBS). Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ekspozycja na pleśń zwiększa ryzyko chorób układu oddechowego o 30–50%, w tym astmy, zapalenia zatok i alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych. Mykotoksyny produkowane przez pleśnie mają udokumentowany wpływ na rozwój nowotworów, w szczególności raka wątroby i płuc, ze względu na ich właściwości kancerogenne. Dodatkowo ich działanie cytotoksyczne uszkadza komórki organizmu, a neurotoksyczne może prowadzić do zaburzeń neurologicznych, takich jak problemy z koncentracją czy pamięcią. Dzieci, osoby starsze i osoby z osłabionym układem odpornościowym są szczególnie narażone na te skutki. Artykuł Money.pl (2024) wskazuje, że problem pleśni dotyczy zarówno starszych budynków, jak i nowych inwestycji, gdzie nieodpowiednie materiały budowlane i brak wentylacji sprzyjają rozwojowi grzybów. Projekt MZ 1028 powinien zostać rozszerzony o normy dotyczące kontroli wilgotności i obecności grzybów, aby kompleksowo chronić zdrowie mieszkańców przed zagrożeniami chemicznymi i biologicznymi, ze szczególnym uwzględnieniem kancerogennego działania mykotoksyn.
5. Aktualny kontekst polityczny i zdrowotny (2025 r.)
   Wzrost świadomości zagrożeń chemicznych i biologicznych w 2025 r., potwierdzony raportami GUS i WHO, oraz dane z Money.pl (2024) wskazują, że problem SBS i pleśni dotyczy milionów Polaków. Pandemia COVID-19 uwypukliła znaczenie jakości powietrza wewnątrz budynków, a zagrożenie nowotworami związanymi z mykotoksynami dodatkowo podkreśla pilność działań. Projekt MZ 1028 uzupełnia inne regulacje, np. rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji rakotwórczych w pracy (Dz. U. 2024 poz. 1126), rozszerzając ochronę na przestrzenie cywilne.
6. Korzyści z wdrożenia projektu MZ 1028
   Finalizacja prac legislacyjnych przyniesie:
   - Wzmocnienie narzędzi sanepidu: Możliwość nakładania kar i monitoringu emisji chemicznych oraz zagrożeń biologicznych (grzyb, pleśń) w budynkach mieszkalnych i użyteczności publicznej.
   - Ochronę grup wrażliwych: Zmniejszenie ryzyka zdrowotnego, w tym chorób nowotworowych wywołanych mykotoksynami, dzieci, seniorów i osób z chorobami przewlekłymi (Money.pl, 2024).
   - Innowacje ekologiczne: Stymulacja rynku materiałów budowlanych o niskiej emisji i odpornych na wilgoć.
   - Zgodność z konstytucją: Wypełnienie obowiązków ochrony zdrowia i życia wynikających z art. 38 i 68 Konstytucji RP.

W świetle powyższych faktów zwracam się z wnioskiem o informacje:

1. Jaki jest aktualny stan prac legislacyjnych nad projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia nr 1028 (dalej: projekt MZ 1028)?

2. Jaki jest planowany stan prac legislacyjnych nad projektem MZ 1028?

Z wyrazami szacunku

Maciej Konieczny