Interpelacja w sprawie problemów z wykonaniem obowiązku umorzenia udziałów w spółkach SIM

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 14 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora składam interpelację dotyczącą trudności praktycznych związanych ze stosowaniem przepisów ustawy z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 25 lipca 2025 r.

W nowelizacji z lipca 2025 r. uchylono rozdział 4c wyżej wymienionej ustawy (w tym art. 33pa), a przepisy przejściowe (art. 17 ustawy zmieniającej) określają dalsze stosowanie obowiązku umorzenia udziałów w sytuacji m.in. niedotrzymania przez SIM terminu rozpoczęcia realizacji przedsięwzięcia inwestycyjno-budowlanego. W takim wypadku gmina nadal zobowiązana jest do wystąpienia o umorzenie udziałów objętych z wykorzystaniem wsparcia ze środków publicznych.

Pomimo tych zmian w praktyce nadal występuje zasadniczy problem: gminy nie mają realnych narzędzi prawnych, by doprowadzić do skutecznego umorzenia udziałów w spółkach SIM.

Na przykładzie gminy miejskiej Pruszcz Gdański problem jest szczególnie widoczny. W związku z niewywiązaniem się spółki SIM KZN-Pomorze sp. z o.o. z ustawowych terminów zaistniały przesłanki do umorzenia udziałów, o co gmina wystąpiła. Jednakże, ze względu na konstrukcję prawną spółki, faktyczne wykonanie tego obowiązku okazało się niemożliwe. Umowa spółki przewiduje wymóg reprezentacji co najmniej 85% kapitału zakładowego i 2/3 głosów za uchwałą o umorzeniu. Stosowna uchwała do dzisiaj nie została podjęta.

Problem ten nie ma charakteru jednostkowego i wymaga systemowego rozwiązania. Podobne mechanizmy przyjęto bowiem w innych spółkach SIM, gdzie umowy przewidują wymóg jednomyślności przy obecności wspólników reprezentujących 4/5 kapitału zakładowego, a nawet wymóg jednomyślności i obecności wszystkich wspólników przy podejmowaniu uchwał o umorzeniu udziałów. W konsekwencji, mimo że obecnie przepisy wymagają od gmin składania informacji o umorzeniu i rozliczenia środków, to sama procedura umorzenia jest często blokowana przez innych udziałowców.

To prowadzi do poważnych skutków:

• gminy nie mogą skutecznie wywiązać się z obowiązków ustawowych, procedura przewidziana w ustawie staje się w praktyce martwa,
• narażony zostaje interes wspólnot samorządowych,
• mechanizm kontroli wykorzystania środków publicznych staje się iluzoryczny,
• ostatecznie straty ponosi także budżet państwa.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo, po uchwaleniu przez Sejm RP ustawy z dnia 25 lipca 2025 r., planuje kolejną nowelizację w celu zapewnienia realnej wykonalności obowiązku umorzenia udziałów?

2. Czy ministerstwo prowadzi monitoring przypadków, w których gminy, takie jak gmina miejska Pruszcz Gdański, napotykają na blokadę umorzenia udziałów mimo ziszczenia się przesłanek ustawowych?

3. Czy ministerstwo planuje wydanie zaleceń lub wytycznych dla zarządów SIM i gmin przypominających o obowiązku respektowania przepisów przejściowych i konieczności realnego wykonywania obowiązku umorzeniowego?

4. Czy przewiduje się stworzenie mechanizmu interwencyjnego, który w razie oporu większościowych udziałowców pozwoli gminom skutecznie wykonać obowiązek ustawowy?