Interpelacja w sprawie alarmującej sytuacji studentów w Polsce

Szanowny Panie Ministrze,

sytuacja socjalno-bytowa studentów w Polsce ulega pogorszeniu. Coraz większa grupa młodych ludzi zmuszona jest do pracy w wymiarze realnie uniemożliwiającym naukę. Prowadzi to do przemęczenia, wypalenia, a nierzadko do rezygnacji ze studiów – według badań nawet 17% studentów rozważa taki krok z przyczyn ekonomicznych. W konsekwencji studia wyższe stają się coraz mocniej elitarnym przywilejem, zamiast być realnym prawem dostępnym dla wszystkich.

Kluczowym problemem pozostaje dramatyczny niedobór miejsc w publicznych akademikach, które stanowią podstawowe narzędzie wyrównywania szans edukacyjnych. Uniwersytet Warszawski jest w stanie zapewnić zakwaterowanie jedynie ok. 6,5–6,8% studentów, a Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w 2022 r. oferował miejsca zaledwie dla 5% studiujących. Raport "Portfel Studenta" wskazuje, że zainteresowanie na miejsce w akademiku jest czterokrotnie wyższe niż dostępna liczba łóżek. W całej Polsce brakuje 400 tysięcy miejsc w akademikach, z czego aż 60 tysięcy w samej Warszawie. To problem, który się pogłębia. W ciągu ostatnich 15 lat w publicznych akademikach ubyło 32 tys. miejsc, co oznacza spadek o ponad 22 procent.

Istniejący zasób lokali jest w dużej mierze zdegradowany technicznie i zaniedbany. Studenci zgłaszają problemy sanitarne, w tym plagę insektów, która utrzymuje się mimo przeprowadzanych dezynsekcji. Brak wystarczającej liczby miejsc w akademikach zmusza do korzystania z rynku prywatnego, gdzie koszty najmu pochłaniają często większość miesięcznego budżetu. System wsparcia socjalnego ewidentnie nie odpowiada aktualnym realiom ekonomicznym. Kryteria uprawniające do stypendium socjalnego i miejsca w akademiku są nieadekwatne, zostawiając bez wsparcia wiele osób, które powinny takie wsparcie otrzymać.

Dodatkowym problemem jest brak publicznych stołówek akademickich. Korzystanie z komercyjnych punktów gastronomicznych w centrach miast jest poza możliwościami finansowymi znacznej części studentów.

W związku z powyższym zwracamy się do Pana z następującymi pytaniami:

I. Finansowanie i rozwój infrastruktury akademickiej

1. Kiedy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego doprowadzi do zwiększenia dostępności miejsc w domach studenckich, tak aby – zgodnie z postulatami środowisk studenckich – co najmniej 10% studentów każdej uczelni publicznej miało zagwarantowane zakwaterowanie w akademiku?
2. Według zapowiedzi 10% Funduszu Dopłat BGK zostanie przeznaczone na remonty i budowę akademików. W 2026 roku oznacza to kwotę ok. 400 mln zł, co pozwoli na budowę ok. 2500 miejsc. Ta kwota w minimalnym stopniu odpowiada na faktyczne zapotrzebowanie. W ubiegłych latach remonty i budowa akademików były finansowane z budżetu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jaką kwotę w roku 2026 ministerstwo zabezpieczy w swoim budżecie na remonty i budowę akademików?
3. Czy i w jakim terminie planowana jest realizacja zapowiedzi „Akademika za złotówkę”?
4. Czy ministerstwo zamierza podjąć inicjatywę legislacyjną w celu zmiany przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tak aby uczelnie mogły wykorzystywać środki z funduszu pomocy materialnej (subwencji socjalnej) również na remonty, utrzymanie i funkcjonowanie infrastruktury socjalnej, w tym akademików (np. na wynagrodzenia pracowników czy opłaty za media)?

II. Standardy i dostępność usług socjalnych

1. Jakie systemowe mechanizmy kontroli i finansowania zostaną wprowadzone, aby zapewnić godne warunki bytowe i sanitarne we wszystkich publicznych akademikach, w tym rozwiązać podnoszony przez studentów problemów z insektami i przestarzałym wyposażeniem?
2. Czy i kiedy ministerstwo uruchomi program wsparcia dla publicznych stołówek i punktów żywieniowych na każdej uczelni publicznej, a także wyposażenia wydziałowych pokojów socjalnych w sprzęt AGD, tak aby studenci mieli dostęp do pełnowartościowych ciepłych posiłków?
3. W jaki sposób ministerstwo zamierza przeciwdziałać wyprzedaży publicznego zasobu akademickiego (przypadki DS „Jowita” i „Kamionka”)?

III. System wsparcia materialnego i kryteria przyznawania miejsc

1. Kiedy ministerstwo planuje najbliższą waloryzację progów dochodowych uprawniających do stypendium socjalnego oraz miejsca w akademiku?
2. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmu „złotówka za złotówkę” przy ustalaniu progu dochodowego dla stypendium socjalnego, aby wyeliminować lukę systemową wykluczającą osoby, których dochód nieznacznie przekracza obecne kryterium?

IV. Rola i prawa organizacji studenckich

1. Czy ministerstwo podejmie inicjatywę legislacyjną zmieniającą art. 106 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, aby przyznać studentom zrzeszonym w związkach zawodowych lub/i uczelnianych organizacjach studenckich prawo do strajku w razie naruszenia ich interesów lub praw, a tym samym zapewnić im realną podmiotowość w walce o prawa socjalne?

V. Środki na remonty i budowę akademików

1. Prosimy o przedstawienie pełnego wykazu podziału środków przeznaczonych w bieżącym roku na rozwój i remonty domów studenckich, z podziałem na poszczególne uczelnie publiczne, wskazanie kryteriów ich przyznania oraz terminów realizacji.
2. Czy ministerstwo monitoruje gotowość uczelni do składania wniosków na dofinansowanie z Funduszu Dopłat? Ile takich wniosków zostało już złożonych i na jakie inwestycje?
3. Czy środki z Funduszu Dopłat będą jedynymi środkami z budżetu państwa przeznaczonymi na remont i budowę akademików? Czy ministerstwo przewiduje dofinansowania na ten cel z innych środków? Jeśli tak, to w jakiej wysokości?
4. Jakie są szacowane łączne koszty przeprowadzenia kapitalnych remontów i modernizacji całego publicznego zasobu akademickiego w Polsce?

VI. Warszawskie Międzyuczelniane Osiedle Studenckie

1. Na jakim etapie znajdują się prace nad projektem przedstawionym w komunikacie z 6 listopada 2024 r.?
2. Czy planowane jest wykorzystanie zasobu komunalnego, w szczególności pustostanów, na potrzeby tego projektu?
3. Jakie nowe budynki planuje się wznieść w ramach osiedla i w jakiej skali mają one rozwiązać istniejący problem niedoboru miejsc?
4. W jakich proporcjach planowany jest podział kosztów między miasto, ministerstwo i fundusze unijne oraz który podmiot będzie odpowiedzialny za utrzymanie osiedla?

Prosimy o odpowiedź w terminie określonym ustawą.