Interpelacja w sprawie przedstawienia szczegółowego harmonogramu wdrożenia modelu środowiskowej opieki psychiatrycznej na terenie całego kraju od 1 stycznia 2026 r. oraz zabezpieczenia finansowego i organizacyjnego w transformacji systemu po zakończeniu programu pilotażowego przy jego obecnym przedłużeniu do 31 grudnia 2026 r. (zgodnie z rekomendacjami Zespołu ds. zmian systemowych w centrach zdrowia psychicznego)

Szanowna Pani Minister!

9 października 2025 r., w przeddzień Światowego Dnia Zdrowia Psychicznego, odbył się w Warszawie Nadzwyczajny Kongres Zdrowia Psychicznego, podczas którego eksperci, lekarze i pacjenci głośno upomnieli się i zaapelowali do MZ o utrzymanie finansowania CZP i rozwój nowoczesnej psychiatrii w Polsce:

„(…) Chcemy się uczyć psychiatrii – ale psychiatrii nowoczesnej, opartej na relacji i zrozumieniu, a nie na izolacji i wykluczeniu pacjenta. Centra zdrowia psychicznego są najlepszym przykładem takiego podejścia”, „(…) Stabilny budżet powierzony pozwoliłby świadczeniodawcom dokonywać transformacji stopniowo, ograniczać liczbę hospitalizacji bez strat finansowych i budować kompleksową, proaktywną opiekę w środowisku”, „(…) Eksperci mówią zgodnie, że teraz potrzebne są decyzje i narzędzia, a nie kolejny dokument (nie kolejne zespoły!), który - jak inne - wyląduje w szufladzie ministerstwa, itp.” – tak mówiono na kongresie!

Rozwiązania przygotowane przez zespół stawiają mocno na psychiatrię środowiskową i zabezpieczają interes płatnika publicznego, a model finansowania został po szerokich analizach zaproponowany przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Finansowanie centrów miałoby się opierać na trzech filarach: ryczałcie, środkach za dostępność oraz za jakość realizowanych świadczeń.

Szanowna Pani Minister,

wiemy już, że zgodnie z najnowszymi rekomendacjami Zespołu ds. zmian systemowych w centrach zdrowia psychicznego Ministerstwo Zdrowia zdecydowało o kolejnym wydłużeniu pilotażu. Program będzie funkcjonował co najmniej do 31 grudnia 2026 roku.

Jest to też zgodne z odpowiedziami na moje poprzednie interpelacje poselskie nr 6022 (z dn. 26 listopada 2024 r.) oraz nr 10878 (z dn. 5 sierpnia 2025 r.), w których Ministerstwo Zdrowia potwierdziło, że celem programu pilotażowego jest wdrożenie modelu środowiskowej opieki psychiatrycznej w skali całego kraju, z podkreśleniem priorytetu wyrównywania dostępu do świadczeń oraz kontynuacji prac Rady ds. Zdrowia Psychicznego oraz Zespołu ds. zmian systemowych CZP, a także przygotowanie mechanizmów rozliczeniowych zapewniających ciągłość opieki.

Rzeczywiście – w mojej (naszej) ocenie – dawny system leczenia polegający na długoterminowej izolacji osób z zaburzeniami psychicznymi w dużych szpitalach psychiatrycznych (azylach), gdzie pacjenci byli odseparowani od społeczeństwa (z ponurymi „więziennymi” kratami w oknach), powinien bezpowrotnie zniknąć!

Szanowna Pani Minister!

Zespół ds. zmian systemowych CZP zakończył prace, przedstawiając kompleksowe „Propozycje systemowych rozwiązań w zakresie systemu ochrony zdrowia psychicznego”, w tym – model opieki stopniowanej z poziomami referencyjnymi, trójkomponentowe finansowanie (ryczałt – środki za dostępność – jakość), zaktualizowane mapy odpowiedzialności terytorialnej, warianty strukturalne CZP (typ A i B), okres przejściowy dla szpitali psychiatrycznych oraz harmonogram wdrożenia zgodny z „Mapą drogową WHO/MZ na lata 2025–2028”.

Pilotaż, trwający od 2018 r. i obejmujący obecnie ok. 50% dorosłej populacji Polski, kosztował ponad 8 mld zł i udowodnił skuteczność modelu środowiskowego w redukcji hospitalizacji, skróceniu pobytów oraz integracji pacjentów ze społecznością lokalną. Dalsze opóźnienia we wdrażaniu rozwiązań systemowych grożą destabilizacją funkcjonujących CZP, odpływem kadr oraz powrotem do modelu azylowego.

Zatem jawi się wiele pytań, w tym bardzo szczegółowych i wysoce specjalistycznych.

1. Kiedy dokładnie Ministerstwo Zdrowia udostępni pełne rekomendacje Zespołu ds. zmian systemowych w CZP (w tym model referencyjny, strukturę finansowania, mapy terytorialne oraz wskaźniki jakości) oraz szczegółowy harmonogram wdrożenia modelu środowiskowego w całej Polsce, z uwzględnieniem etapów wskazanych w „Mapie drogowej WHO/MZ 2025–2028”?

2. Jaki dokładnie model opieki na I poziomie referencyjnym (CZP) w psychiatrii dorosłych będzie obowiązywał jako minimalny standard od 1 stycznia 2026 r.?

3. Czy zostaną wdrożone kluczowe elementy rozwoju psychiatrii w Polsce (zgodne z rekomendacjami zespołu), m.in. poziomy referencyjne, włączenie świadczeń psychogeriatrycznych do CZP, warianty strukturalne typu A i B, redukcja łóżek ogólnopsychiatrycznych do 25/100 tys. mieszkańców pełnoletnich?

4. Czy i kiedy zostaną włączone (na jakim etapie znajduje się ich wycena w AOTMiT?) do koszyka świadczeń gwarantowanych nowe i innowacyjne świadczenia w ramach CZP, m.in.: psychoterapia krótkoterminowa indywidualna i grupowa, programy profilaktyki WHO, leczenie specjalistyczne na II/III poziomie referencyjnym innowacyjnej terapii z użyciem ketaminy (lek dożylny) i esketaminy (aerozol do nosa), które już w roku 2019 zatwierdzono w Stanach Zjednoczonych jako leki w leczeniu lekoopornej depresji, tym samym rozszerzając stosowanie ketaminy w medycynie czy też zastosowanie rTMS (repetitive transcranial magnetic stimulation) i tDCS (transcranial direct current stimulation), czyli powtarzalne bezbolesne i nieinwazyjne - przezczaszkowe metody stymulacji (magnetycznej i prądem stałym) mózgu?

5. Na jakim etapie legislacyjnym znajdują się prace nad nowelizacją kluczowych aktów prawnych (m.in. ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, art. 5a; ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w kwestii delegacji dla map terytorialnych; rozporządzenie w sprawie ogólnych warunków umów w aspekcie nowego modelu trójkomponentowego finansowania) powiązanego z mechanizmem waloryzacji inflacyjnej oraz gwarancją kwoty nie niższej niż w 2025 r. w planie finansowym NFZ na lata 2026 i 2027? Czy planowane nakłady na psychiatrię w 2026 r. osiągną co najmniej 5,7% wydatków NFZ, zgodnie z rekomendacjami ekspertów?

6. Kiedy Ministerstwo Zdrowia opublikuje zaktualizowane mapy odpowiedzialności terytorialnej (uzgodnione z JST, oddziałami wojewódzkimi NFZ oraz regionalnymi radami ds. zdrowia psychicznego), z delegacją ustawową do zatwierdzania przez ministra zdrowia oraz rozwiązaniem systemowym dla obszarów z więcej niż jednym CZP, tj. z podziałem wg kodów ulic z korektą populacyjną i możliwością wyboru CZP przez pacjenta?

7. Jakie środki finansowe (kwota i ew. źródło, np. FERS, NFZ, budżet państwa) Ministerstwo Zdrowia zabezpieczy na rozwój i wyrównanie dostępności CZP we wszystkich powiatach, w tym na stworzenie nowych centrów w obszarach obecnie nieobjętych pilotażem?

8. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje skoordynowanie reform w psychiatrii dorosłych, dziecięcej i leczenia uzależnień (wspólne mapy terytorialne, standardy opieki, finansowanie) w celu optymalizacji wykorzystania środków publicznych i uniknięcia dualizmu struktur?