Interpelacja w sprawie podwyższania kwot świadczeń przysługujących cudzoziemcom do poziomu minimalnej emerytury w Polsce

Szanowna Pani Minister,

zgodnie z dostępnym na stronie internetowej ministerstwa wykazem umów o zabezpieczeniu społecznym Polska jest obecnie związana trzynastoma takimi umowami:

1) umowa z dnia 16 stycznia 1958 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. z 1959 r. Nr 19, poz.114) – w odniesieniu do: Bośni i Hercegowiny, Serbii oraz Czarnogóry;

2) umowa z dnia 6 kwietnia 2006 r. między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Macedonii o zabezpieczeniu społecznym ratyfikowana ustawą z dnia 8 września 2006 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 194, poz. 1431);

3) umowa z dnia 2 kwietnia 2008 r. o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki (Dz. U. z 2009 r. Nr 46, poz. 374) ratyfikowana ustawą z dnia 25 lipca 2008 r. (Dz. U. z 2008 r. Nr 157, poz. 978);

4) umowa z dnia 2 kwietnia 2008 r. o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Kanadą (Dz. U. z 2009 r. Nr 133, poz. 1095) ratyfikowana ustawą z dnia 25 lipca 2008 r. (Dz. U. z 2008 r. Nr 163, poz. 1013);

5) umowa z dnia 25 lutego 2009 r. o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Korei (Dz. U. z 2010 r. Nr 35, poz. 192) ratyfikowana ustawą z dnia 24 czerwca 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 127, poz. 1047);

6) umowa z dnia 7 października 2009 r. między Rzecząpospolitą Polską a Australią o zabezpieczeniu społecznym (Dz. U. z 2010 r. Nr 172, poz. 1160) ratyfikowana ustawą z dnia 12 lutego 2010 r. (Dz. U. z 2010 r. Nr 57, poz. 350);

7) umowa z dnia 18 maja 2012 r. między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1373) ratyfikowana ustawą z dnia 10 października 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1378);

8) umowa z dnia 9 września 2013 r. między Rzecząpospolitą Polską a Mołdawią o zabezpieczeniu społecznym (Dz. U. z 2014 r., poz. 1460) ratyfikowana ustawą z dnia 14 marca 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 583);

9) porozumienie z dnia 3 czerwca 2015 r. o zabezpieczeniu społecznym między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Quebecu (Dz. U. z 2018 r., poz. 1511) ratyfikowane ustawą z dnia 13 kwietnia 2016 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 739);

10) umowa z dnia 22 listopada 2016 r. między Rzecząpospolitą Polską a Państwem Izrael o zabezpieczeniu społecznym (Dz. U. z 2021 r., poz. 505) ratyfikowana ustawą z dnia 15 września 2017 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1976);

11) umowa z dnia 17 października 2017 r. między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Turcji o zabezpieczeniu społecznym (Dz. U. z 2021 r., poz. 770) ratyfikowana ustawą z dnia 7 czerwca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1437);

12) umowa z dnia 24 stycznia 2018 r. między Rzecząpospolitą Polską a Mongolią o zabezpieczeniu społecznym (Dz. U. z 2019 r., poz. 1189) ratyfikowana ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1597);

13) umowa z dnia 13 lutego 2019 r. między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białorusi o zabezpieczeniu społecznym (Dz. U. z 2022 r., poz. 575) ratyfikowana ustawą z 14 października 2021 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 2160).

Ponadto do obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Szwajcarii i (częściowo) Wielkiej Brytanii w analogicznym zakresie mają zastosowanie:

• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii) (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004 s. 1, ze zmianami);
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii) (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10. 2009 s. 1, ze zmianami).

Obecnie przedmiotem procedowania w Sejmie RP jest projekt ustawy o ratyfikacji analogicznej umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Indii o zabezpieczeniu społecznym, podpisanej w Warszawie dnia 25 listopada 2024 r. (druk Sejmu X kadencji nr 1173).

Przepisy tych umów przewidują m.in. możliwość objęcia obywateli tych państw regulacją art. 87 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631) – a zatem podwyższenia kwoty świadczenia przysługującego tym obywatelom do kwoty polskiej emerytury minimalnej, pod następującymi warunkami:

• posiadanie 20 (kobiety) albo 25 (mężczyźni) przepracowanych lat składkowych – łącznie w Polsce i w drugim państwie,
• ukończenie 60. (kobiety) albo 65. (mężczyźni) roku życia,
• stałe zamieszkanie na terytorium Polski.

Tymczasem kwota polskiej emerytury minimalnej wynosi obecnie, zgodnie z komunikatem prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2025 r. (M.P. 2025, poz. 152), 1878,91 zł.

Opinia publiczna dowiaduje się jednak, że – szczególnie w ostatnich latach, charakteryzujących się, z jednej strony, upowszechnieniem pracy zdalnej od 2020 r., a z drugiej strony, przybyciem do Polski dziesiątek tysięcy obywateli Białorusi od 2020 r. oraz setek tysięcy obywateli Ukrainy od 2022 r. – przepisy te mogą być na różne sposoby nadużywane ze względu na znaczną różnicę pomiędzy względnie niską kwotą emerytury minimalnej w państwach pochodzenia cudzoziemców a kwotą emerytury minimalnej w Polsce, która może jawić się cudzoziemcom jako atrakcyjna.

W związku z powyższym kieruję do Pani Minister następujące pytania:

1. Ile wynosi w 2025 r. emerytura minimalna w każdym z wymienionych wyżej krajów, z którymi Polska jest związana umowami o zabezpieczeniu społecznym? Proszę o podanie kwoty zarówno w walucie danego kraju, jak i w walucie polskiej, zgodnie z obowiązującym kursem Narodowego Banku Polskiego.
2. Ilu cudzoziemców z każdego z wymienionych wyżej krajów korzystało z opisanego wyżej mechanizmu podwyższenia kwoty przysługującego im świadczenia do kwoty polskiej emerytury minimalnej? Proszę o podanie tych danych dla każdego z tych krajów z osobna, dla każdego roku z osobna od 2015 roku włącznie (albo od pierwszego roku, w którym obowiązywała dana umowa).
3. Ile pieniędzy budżet państwa wydał na podwyższenie kwot świadczeń cudzoziemców z każdego z wymienionych wyżej krajów do kwoty polskiej emerytury minimalnej? Proszę o podanie tych danych dla każdego z tych krajów z osobna, dla każdego roku z osobna od 2015 roku włącznie (albo od pierwszego roku, w którym obowiązywała dana umowa).
4. Ile wynosi łączna suma składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych wpłaconych do budżetu państwa przez cudzoziemców z każdego z wymienionych wyżej krajów? Proszę o podanie tych danych dla każdego z tych krajów z osobna, dla każdego roku z osobna od 2015 roku włącznie (albo od pierwszego roku, w którym obowiązywała dana umowa).
5. Jaką część ogólnej sumy składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych stanowiły składki wpłacone przez cudzoziemców? Proszę o podanie tych danych dla każdego roku z osobna od 2015 roku włącznie (albo od pierwszego roku, w którym obowiązywała dana umowa)?
6. Ile wynosił wskaźnik pokrycia wydatków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wpływami ze wszystkich składek i ich pochodnych (dla każdego roku z osobna od 2015 roku włącznie)?
7. Ile wynosiłby wskaźnik pokrycia, o którym mowa w punkcie 6, przy założeniu, że cudzoziemcy ani nie pobieraliby świadczeń, ani nie wpłacali składek?
8. Ile wynosił średni okres stażu przepracowanych lat składkowych w Polsce dla obywateli z każdego z wymienionych wyżej krajów? Proszę o podanie tych danych dla każdego z tych krajów z osobna, dla każdego roku z osobna od 2015 roku włącznie (albo od pierwszego roku, w którym obowiązywała dana umowa).
9. W jaki sposób Zakład Ubezpieczeń Społecznych weryfikuje, czy dany cudzoziemiec, który ubiega się o dopłatę do kwoty polskiej emerytury minimalnej, posiada stałe miejsce zamieszkania na terytorium Polski?
10. W jaki sposób Zakład Ubezpieczeń Społecznych weryfikuje, czy dany cudzoziemiec, który ubiega się o dopłatę do kwoty polskiej emerytury minimalnej, rzeczywiście pracował na terytorium Polski?
11. Ilu cudzoziemcom z każdego z wymienionych wyżej krajów odmówiono podwyższenia kwoty świadczenia do kwoty polskiej emerytury minimalnej pomimo złożenia przez nich wniosku? Proszę o podanie tych danych dla każdego z tych krajów z osobna, dla każdego roku z osobna od 2015 roku włącznie (albo od pierwszego roku, w którym obowiązywała dana umowa).
12. Ile postępowań o zwrot nienależnie pobranego świadczenia zostało wszczętych wobec cudzoziemców z każdego z wymienionych wyżej krajów, którym wcześniej podwyższono kwotę świadczenia do kwoty polskiej emerytury minimalnej? Proszę o podanie tych danych dla każdego z tych krajów z osobna, dla każdego roku z osobna od 2015 roku włącznie (albo od pierwszego roku, w którym obowiązywała dana umowa).
13. Proszę o podanie konkretnych przyczyn wszczęcia tych postępowań, a także kosztów ich przeprowadzenia, z uwzględnieniem ewentualnych kosztów egzekucyjnych i komorniczych.
14. Jakiego rodzaju nadużycia zostały dotąd wykryte przy podwyższaniu kwoty świadczenia dla cudzoziemców do kwoty polskiej emerytury minimalnej?
15. Biorąc pod uwagę obecną liczbę pracujących obecnie w Polsce cudzoziemców z każdego z wymienionych wyżej krajów, szczególnie w wieku przedemerytalnym, a także tendencje migracyjne ostatnich lat, jaką liczbę cudzoziemców korzystających z podwyższenia kwoty świadczenia do kwoty polskiej emerytury minimalnej przewiduje ministerstwo do roku 2035 i jakie będzie to stanowić obciążenie dla budżetu państwa? Proszę o podanie tych danych dla każdego z tych krajów z osobna.
16. Czy, w szczególności w związku z wykrytymi nadużyciami, prognozami migracyjnymi dla Polski lub dotychczasowymi doświadczeniami innych krajów ministerstwo przewiduje w przyszłości konieczność renegocjacji którejkolwiek z umów o zabezpieczeniu społecznym? Jeżeli tak, to której (których)?

Z wyrazami szacunku

Karina Bosak
Poseł na Sejm RP