Interpelacja w sprawie zasad klasyfikacji i postępowania z odpadami borowinowymi powstającymi w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego docierają liczne sygnały ze strony przedstawicieli uzdrowisk dolnośląskich oraz podmiotów prowadzących działalność w zakresie lecznictwa uzdrowiskowego o problemach związanych z obowiązującą klasyfikacją i sposobem postępowania ze zużytą borowiną.

Borowina jest czynnym rodzajem torfu leczniczego powstałego z obumarłej roślinności bagiennej. Zaliczana jest do peloidów, czyli dennych osadów wód złożonych z resztek organicznych pochodzenia roślinnego zawierających duże stężenie soli mineralnych. Masa borowinowa stosowana w okładach jest zatem naturalnym materiałem organicznym, niezawierającym substancji szkodliwych dla zdrowia i środowiska. Po wykonaniu zabiegu balneologicznego zużyta borowina nie zmienia składu fizykochemicznego i nie jest materiałem zakaźnym, co potwierdzają wyniki badań mikrobiologicznych. W państwach członkowskich UE borowinę pozabiegową wolno odzyskiwać lub przekazywać osobom fizycznym oraz jednostkom organizacyjnym zajmującym się uprawami rolnymi. Odpad ten jest bowiem bardzo dobrej jakości nawozem naturalnym. W krajach Unii Europejskiej problem składowania tego typu odpadów nie istnieje z uwagi, iż borowinę pozabiegową w celu utrzymania tych właściwości, które warunkują jej oddziaływanie w czasie zabiegu, poddaje się regeneracji w warunkach zbliżonych do naturalnych przez pozostawienie jej na kilku, kilkunastoletni okres w specjalnie zbudowanych dołach odstojnikowych. W okresie regeneracji borowina ulega również samooczyszczeniu pod względem mikrobiologicznym. Po umieszczeniu borowiny z powrotem w pokładach (złożach naturalnych) następuje znacząca regeneracja fizycznych właściwości po 6-7 latach. Regenerowana borowina wykorzystywana jest jako dodatek do świeżej borowiny wykorzystywanej do zabiegów borowinowych klasycznych (zawijania, okłady), w których główną rolę odgrywają czynniki fizyczne (termiczne) lub na cele przemysłowe lub rolnicze (ogrodnicze).

Tymczasem w naszym kraju zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności z ustawą z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1587 z późn. zm.) oraz rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. poz. 10), odpady pochodzące z działalności uzdrowiskowej, w tym zużyta borowina, są kwalifikowane w sposób, który w praktyce wymusza ich kosztowną utylizację jako odpady o charakterze organicznym, często traktowane na równi z odpadami medycznymi lub sanitarnymi.

Taka kwalifikacja budzi poważne wątpliwości środowiskowe i ekonomiczne. Zużyta borowina, będąca naturalnym torfem leczniczym, po wykorzystaniu w zabiegach nie staje się odpadem niebezpiecznym. Jest materiałem pochodzenia naturalnego, wolnym od substancji toksycznych, który – po odpowiednim procesie higienizacji – mógłby zostać ponownie wykorzystany w obiegu gospodarczym, np.

• jako materiał rekultywacyjny przy odtwarzaniu terenów zdegradowanych,
• jako komponent w procesie kompostowania,
• jako surowiec do produkcji nawozów organicznych lub podłoży glebowych,
• ewentualnie jako biomasowy materiał energetyczny niskiej wartości opałowej.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach, priorytetem gospodarki odpadami jest zapobieganie ich powstawaniu, a następnie ponowne użycie, recykling i odzysk. W świetle tej zasady, obecna praktyka całkowitej utylizacji borowiny poprzez przekazywanie jej do spalarni lub specjalistycznych instalacji jest sprzeczna z ideą gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ), promowaną w polityce środowiskowej Unii Europejskiej oraz w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami 2028.

Ponadto, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1353), borowina jest uznawana za naturalny surowiec leczniczy. Wobec tego, brak odrębnych regulacji dotyczących jej zagospodarowania po wykorzystaniu prowadzi do sytuacji, w której uzdrowiska ponoszą nieproporcjonalnie wysokie koszty związane z jej unieszkodliwianiem, często przekraczające możliwości finansowe mniejszych podmiotów.

W związku z powyższym, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje dokonanie przeglądu obowiązującej klasyfikacji odpadów borowinowych w rozporządzeniu w sprawie katalogu odpadów, w celu umożliwienia ich zaliczenia do kategorii odpadów biodegradowalnych lub innych niż niebezpieczne?
2. Czy ministerstwo rozważa opracowanie nowych wytycznych dotyczących możliwości ponownego wykorzystania borowiny po procesie higienizacji, np. w kompostowaniu lub rekultywacji terenów?
3. Czy prowadzone są prace nad włączeniem przedstawicieli branży uzdrowiskowej i instytutów badawczych (np. Państwowego Instytutu Geologicznego, Instytutu Ochrony Środowiska) do opracowania bezpiecznych i ekonomicznie uzasadnionych metod zagospodarowania tego rodzaju odpadów?
4. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie pilotażowego programu lub funduszu wsparcia dla uzdrowisk, które chciałyby wdrożyć rozwiązania zgodne z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym w zakresie przetwarzania borowiny?

Borowina, jako naturalny torf leczniczy, stanowi jedno z podstawowych bogactw polskich uzdrowisk. Po wykorzystaniu w celach leczniczych traci część swoich właściwości, jednak nie staje się substancją szkodliwą dla środowiska. Obowiązująca klasyfikacja wymusza kosztowną utylizację, której stawki sięgają nawet kilku tysięcy złotych za tonę. W konsekwencji wiele uzdrowisk ogranicza liczbę zabiegów lub rezygnuje z wykorzystania borowiny na rzecz innych metod terapeutycznych, co osłabia znaczenie polskiego lecznictwa uzdrowiskowego. Dostosowanie klasyfikacji odpadów borowinowych do rzeczywistego poziomu ich oddziaływania na środowisko, wraz z dopuszczeniem możliwości ponownego ich wykorzystania, pozwoliłoby znacząco ograniczyć koszty działalności uzdrowisk, a także przyczyniłoby się do realizacji celów polityki ekologicznej państwa w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym.

Z wyrazami szacunku

Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej