Interpelacja w sprawie ochrony osób fizycznych przed nieautoryzowanym wykorzystaniem ich głosu, wizerunku i innych cech osobistych przez systemy sztucznej inteligencji

Szanowny Panie Ministrze,

w ostatnich miesiącach w Polsce zaczęły pojawiać się przypadki, w których twórcy internetowi, dziennikarze czy osoby publiczne informują o nieuprawnionym wykorzystaniu ich głosu i wizerunku przez systemy generatywnej sztucznej inteligencji. Wykorzystanie modeli zdolnych do syntetycznego odtwarzania głosu lub wizerunku realnych osób bez ich zgody stanowi poważne zagrożenie dla ochrony dóbr osobistych, prywatności i zaufania społecznego do informacji rozpowszechnianych w sieci. Z uwagi na coraz większą dostępność narzędzi tego typu można przewidywać, że skala zjawiska będzie się w najbliższym czasie tylko zwiększać.

W obecnym stanie prawnym ochrona przed tego rodzaju działaniami jest rozproszona i pośrednia. Pewien poziom ochrony zapewniają istniejące przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące dóbr osobistych (art. 23–24 K.c.), ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a także przepisy Kodeksu karnego (np. art. 190a § 2 dotyczący podszywania się pod inną osobę). Dodatkowo w sferze ochrony danych osobowych obowiązuje RODO oraz ustawa o ochronie danych osobowych, które w pewnym zakresie mogą obejmować wizerunek lub głos jako dane biometryczne.

Jednak żaden z tych aktów prawnych nie odnosi się bezpośrednio do zjawiska syntetycznego generowania treści przez systemy sztucznej inteligencji. Obecne przepisy nie przewidują ani jasnych zasad odpowiedzialności za wykorzystanie czyjegoś głosu lub wizerunku przez modele AI, ani procedur pozwalających na szybkie usuwanie takich treści z Internetu. W praktyce osoby poszkodowane mają ograniczone możliwości reakcji, a proces dochodzenia ochrony dóbr osobistych jest czasochłonny i kosztowny. Urząd Ochrony Danych Osobowych zwraca uwagę na konieczność stworzenia odrębnych przepisów regulujących rozpowszechnianie szkodliwych treści typu deepfake.

Na poziomie Unii Europejskiej przyjęto w 2024 r. rozporządzenie AI Act (Regulation (EU) 2024/1689), które wprowadza jednolite zasady dotyczące stosowania systemów sztucznej inteligencji w państwach członkowskich. Akt ten przewiduje m.in. obowiązek oznaczania materiałów audio, wideo lub obrazów wygenerowanych lub zmodyfikowanych przez AI oraz zakazuje wykorzystywania systemów mogących w sposób nieuprawniony manipulować ludźmi lub naruszać ich godność.

Choć AI Act stanowi istotny krok w kierunku zapewnienia bezpieczeństwa i przejrzystości w obszarze AI, to jednak pozostawia wiele kwestii – takich jak ochrona indywidualnych praw do głosu, wizerunku i tożsamości – do uregulowania na poziomie krajowym. Dlatego państwa członkowskie, w tym Polska, stoją obecnie przed koniecznością opracowania krajowych mechanizmów wdrożeniowych oraz ewentualnego rozszerzenia ochrony ponad minimum wynikające z AI Act.

Przykładem może być model duński, w którym zaproponowano przypisanie każdej osobie fizycznej prawa do własnego głosu, wizerunku i cech twarzy jako elementu ochrony prawnej przed nieautoryzowanym generowaniem treści przez AI. Rozwiązanie to uzyskało szerokie poparcie społeczne i stanowi przykład, w jaki sposób można skutecznie chronić jednostkę przed nadużyciami technologicznymi.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo prowadzi obecnie prace nad opracowaniem krajowych regulacji prawnych dotyczących ochrony osób fizycznych przed nieautoryzowanym wykorzystaniem ich głosu, wizerunku lub innych cech osobistych przez systemy sztucznej inteligencji?
2. Czy planowane są działania legislacyjne mające na celu uzupełnienie obowiązującego prawa cywilnego, karnego lub autorskiego o przepisy odnoszące się wprost do generatywnej AI i zjawiska, jakim jest deepfake?
3. Jakie mechanizmy egzekucji i ochrony prawnej (np. prawo do usunięcia treści, odpowiedzialność platform, prawo do odszkodowania) są rozważane w ramach wdrażania nowych przepisów w Polsce? Czy Polska zamierza przyjąć rozwiązania inspirowane tzw. modelem duńskim, przyznając obywatelom prawo do ich cyfrowego wizerunku i głosu jako chronionego dobra prawnego?
4. Czy ministerstwo planuje kampanie informacyjne lub programy edukacyjne, które podniosłyby świadomość społeczną w zakresie zagrożeń wynikających z rozwoju generatywnej AI oraz możliwości prawnej ochrony jednostki?
5. Czy przewidziano współpracę międzyresortową oraz konsultacje z branżą medialną, środowiskiem twórców internetowych i organizacjami zajmującymi się ochroną praw cyfrowych w celu wypracowania kompleksowych rozwiązań w tym zakresie?

Z poważaniem