Interpelacja w sprawie możliwości przyznania jednostkom samorządu terytorialnego udziału w dochodach z podatku VAT

Szanowny Panie Ministrze,

zgodnie z art. 167 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jednostkom samorządu terytorialnego zapewnia się udział w dochodach publicznych odpowiednio do przypadających im zadań. Źródłami dochodów są w szczególności dochody własne, subwencje ogólne i dotacje celowe. Dokładną strukturę wskazanych powyżej elementów określa ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. 2024 poz. 1572). Na jej podstawie, gminy uczestniczą w dochodach z m.in. PIT oraz CIT, natomiast nie mają takiego udziału w dochodach z podatku VAT. Gminy od wielu lat alarmują, że środki finansowe jakimi dysponują nie pozwalają na skuteczne wykonywanie powierzonych im zadań, bez konieczności zaciągania długu.

Według danych Ministerstwa Finansów, dochody budżetu państwa z podatku VAT w 2024 r. wyniosły niemal 288 mld złotych.

Mając powyższe na względzie, zasadnym wydaje się rozważenie wprowadzenia udziału gmin w dochodach z podatku VAT i powiązanie go z mechanizmami wyrównawczymi z ustawy o dochodach JST. W związku z tym, zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwo przeprowadziło analizy prawne i fiskalne dotyczące dopuszczalności oraz skutków wprowadzenia udziału gmin w dochodach z VAT? Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników tych analiz wraz z oceną zgodności z prawem krajowym i unijnym.

2. Czy ministerstwo zgadza się z potrzebą wprowadzenia udziału gmin w dochodach z podatku VAT? Czy ministerstwo jest gotowe na przygotowanie zmierzających do tego rozwiązań?

3. Jakie skutki budżetowe miałoby wprowadzenie udziału jednostek samorządu terytorialnego na poziomie 3% całkowitych dochodów z podatku VAT, w oparciu o wykonanie budżetu za 2024 r.?

4. Czy ministerstwo ocenia, w świetle danych GUS o strukturze dochodów JST, że udział w VAT doprowadziłby do zwiększenia stabilności dochodów gmin w porównaniu z obecnymi rozwiązaniami?

5. Czy ministerstwo analizowało modele redystrybucji wpływów z VAT stosowane w wybranych państwach oraz rekomendacje OECD dotyczące decentralizacji fiskalnej? Proszę o wskazanie wniosków i możliwości adaptacji w Polsce.

Z góry uprzejmie dziękuję za odpowiedzi.

Z wyrazami szacunku

Rafał Komarewicz