Interpelacja w sprawie statusu prawnego i niezależności Centrum Naukowego Kolejowej Medycyny Pracy oraz funkcjonowania badań pracowników kolei i funkcjonariuszy Straży Ochrony Kolei

Szanowny Panie Ministrze,

w ramach niniejszej interpelację pragnę poruszyć temat statusu prawnego oraz praktycznego funkcjonowania służb kolejowej medycyny pracy, a zwłaszcza Centrum Naukowego Kolejowej Medycyny Pracy. Od wielu miesięcy organizacje związkowe reprezentujące pracowników kolei i funkcjonariuszy Straży Ochrony Kolei kierują uwagi dotyczące zgodności obecnych rozwiązań z ustawą o służbie medycyny pracy, zasadą niezależności służb publicznych oraz z Konstytucją RP.

Związkowcy wskazują, że CNKMP jest jednostką podporządkowaną strukturze PKP SA, czyli spółki prawa handlowego nastawionej na zysk, co stoi w sprzeczności z wymogiem niezależności zapisanym w art. 3 ustawy o służbie medycyny pracy. Jednocześnie CNKMP zostało w rozporządzeniach Ministra Zdrowia i Ministra Infrastruktury umocowane w roli organu kontrolnego oraz instytucji rozpatrującej odwołania od orzeczeń lekarskich wydanych przez Kolejową Medycynę Pracy. Taki model stwarza ryzyko konfliktu interesów i podważa zasadę bezstronności, gdyż de facto CNKMP pełni funkcję „sędziego we własnej sprawie”.

Wątpliwości te zostały ponadto wzmocnione analizami prawnymi, które wskazują na niezgodność umocowania CNKMP z zasadami legalizmu (art. 92 Konstytucji RP) oraz równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Podkreśla się, że pracownicy kolei i funkcjonariusze SOK pozbawieni są prawa do odwołania się do niezależnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy, co stawia ich w gorszej sytuacji niż inne grupy zawodowe.

Ministerstwo Zdrowia w odpowiedziach kierowanych do strony społecznej wskazało, że kwestie legalności i finansowania CNKMP pozostają we właściwości Ministra Infrastruktury. Z kolei Ministerstwo Infrastruktury utrzymuje, że CNKMP funkcjonuje zgodnie z obowiązującymi przepisami, powołując się na delegację ustawową i rozporządzenia z 2011 roku. Jednak dotychczasowe odpowiedzi nie rozwiały wątpliwości związków zawodowych, które nadal domagają się spotkania i wyjaśnień.

Biorąc pod uwagę, że sprawa dotyczy tysięcy pracowników kolei i funkcjonariuszy Straży Ochrony Kolei, a także bezpieczeństwa ruchu kolejowego, konieczne jest jednoznaczne wyjaśnienie wątpliwości dotyczących legalności, organizacji i nadzoru nad kolejową medycyną pracy.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Infrastruktury uznaje, że funkcjonowanie CNKMP w strukturach PKP SA spełnia ustawowy wymóg niezależności służby medycyny pracy?
2. Jakie są podstawy prawne umocowania CNKMP jako jednostki rozpatrującej odwołania od orzeczeń lekarskich i pełniącej funkcję kontrolną wobec Kolejowej Medycyny Pracy?
3. Kto sprawuje faktyczny nadzór nad CNKMP oraz w jakiej formie zapewniana jest jego bezstronność?
4. Czy pracownik kolei lub funkcjonariusz Straży Ochrony Kolei ma możliwość odwołania się do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy, tak jak pracownicy w innych branżach?
5. Ile kontroli nad CNKMP oraz Kolejową Medycyną Pracy przeprowadzono w ostatnich 10 latach i jakie były ich wyniki?
6. Czy ministerstwo planuje zmiany legislacyjne, które zapewniłyby niezależność i przejrzystość działania kolejowej medycyny pracy, w tym rozważenie finansowania ze środków publicznych?
7. Jak ministerstwo odnosi się do zarzutów strony społecznej, że obecny model narusza zasadę równości wobec prawa i stawia pracowników kolei w mniej korzystnej sytuacji niż inne grupy zawodowe?
8. Czy Ministerstwo Infrastruktury ma świadomość, że ostatnie wystąpienia organizacji społecznych reprezentujących pracowników kolei i funkcjonariuszy SOK mogą być ostatnimi kierowanymi do ministerstwa w trybie dialogowym? Jakie konkretne działania (termin, forma, uczestnicy, agenda) ministerstwo planuje podjąć, aby przywrócić dialog i doprowadzić do rozstrzygnięcia sporów?
9. Czy ministerstwo bierze pod uwagę, że sprawa może zostać skierowana do rzecznika praw obywatelskich w związku z brakiem satysfakcjonującego dialogu? Jeśli tak, to czy przygotowano analizę ryzyk prawno-ustrojowych oraz plan działań naprawczych na wypadek wystąpień RPO (w tym tryb współpracy z RPO, harmonogram działań oraz sposób informowania stron społecznych)?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP