Interpelacja w sprawie planowania operacyjnego, analiz ryzyka i komunikacji kryzysowej w górach w ramach systemu ochrony ludności

Szanowny Panie Ministrze,

z dniem 1 stycznia 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1907), która wprowadziła nowy model zarządzania bezpieczeństwem wewnętrznym i integracji działań służb ratowniczych. Ustawa określiła zadania administracji publicznej oraz podmiotów współpracujących w zakresie ochrony ludności, w tym na terenach górskich, gdzie szczególne znaczenie ma szybka reakcja, koordynacja i przepływ informacji.

Rola wojewodów w systemie została poszerzona o obowiązki planistyczne i analityczne, w tym opracowywanie ocen ryzyka województwa oraz koordynację działań podmiotów ochrony ludności. Jednocześnie przyjęty przez Radę Ministrów Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026 (uchwała nr 72 RM z dnia 27 maja 2025 r.) ustanowił podstawowe kierunki działań w obszarze zarządzania kryzysowego.

Pomimo tych zmian w obszarze górskim wciąż występują niedoprecyzowane lub niezaimplementowane rozwiązania systemowe, które ograniczają efektywność planowania i reagowania w sytuacjach nagłych, zwłaszcza w kontekście nasilających się zjawisk pogodowych i rosnącego ruchu turystycznego w górach.

Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej przewiduje opracowywanie planów reagowania na poziomie krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym, jednak brakuje dedykowanych wytycznych dla terenów górskich. Nie zostały opracowane standardy uwzględniające uwarunkowania topograficzne, ograniczenia komunikacyjne, rozmieszczenie sił ratowniczych ani scenariusze masowych zdarzeń w rejonach o dużym natężeniu ruchu turystycznego. W konsekwencji planowanie reagowania w górach pozostaje niejednolite i zależne od praktyk poszczególnych województw.

Administracja publiczna, w tym IMGW-PIB i Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, prowadzą analizy ryzyka obejmujące zjawiska takie jak burze, ulewy, wezbrania czy powodzie błyskawiczne. Nie istnieje jednak zintegrowany, stały model analizy ryzyka górskiego, który łączyłby dane meteorologiczne, hydrologiczne, natężenie ruchu turystycznego oraz dyspozycyjność sił ratowniczych. Brak takiego modelu utrudnia wojewodom i centrom zarządzania kryzysowego podejmowanie decyzji opartych na pełnych danych o zagrożeniach i zasobach w regionach górskich.

Funkcjonują krajowe systemy ostrzegania – Alert RCB (komunikaty SMS) i Regionalny System Ostrzegania (RSO) – jednak brakuje dedykowanego modułu „górskiego”, dostosowanego do mikroregionów wysokogórskich (np. doliny, żleby, zlewnie o krótkim czasie reakcji). Obecne komunikaty są zbyt ogólne i nie uwzględniają specyfiki topograficznej. Brakuje ich integracji z informacjami parków narodowych oraz komunikatami GOPR i TOPR, co ogranicza ich skuteczność operacyjną i praktyczną wartość ostrzegawczą.

W systemie ochrony ludności nie funkcjonuje jednolity standard techniczny wymiany danych operacyjnych pomiędzy wojewódzkimi centrami zarządzania kryzysowego, IMGW-PIB, RCB a podmiotami ratownictwa górskiego. Brak wspólnego interfejsu i automatycznej wymiany informacji o lokalizacji zdarzeń, stanie szlaków, prognozach pogody i zagrożeniach ogranicza możliwości planowania i reagowania w czasie rzeczywistym, szczególnie podczas akcji wielowątkowych lub transgranicznych.

Nie istnieje formalny mechanizm wymiany informacji między wojewodami województw górskich (małopolskiego, śląskiego, dolnośląskiego i podkarpackiego) w zakresie analiz ryzyka i planów reagowania. Brak stałej platformy współpracy skutkuje rozproszeniem informacji i różnicami w przygotowaniu planów, mimo że zjawiska pogodowe i szlaki turystyczne mają charakter transwojewódzki.

W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji planuje opracowanie dedykowanych wytycznych do planów reagowania kryzysowego dla terenów górskich, uwzględniających specyfikę topograficzną, ograniczenia logistyczne oraz minimalne standardy infrastrukturalne (punkty koncentracji sił, zaplecze komunikacyjne)?
2. Czy resort zamierza wdrożyć zintegrowany model analiz ryzyka górskiego, łączący dane IMGW-PIB (ostrzeżenia meteorologiczne i hydrologiczne), zagrożenia lawinowe, natężenie ruchu turystycznego oraz zasoby ratownicze – wraz z określeniem częstotliwości aktualizacji i sposobu raportowania do wojewodów?
3. Czy planowane jest rozszerzenie krajowych systemów ostrzegania (Alert RCB, RSO) o moduł „górski”, umożliwiający mikrolokalizację ostrzeżeń i integrację z komunikatami parków narodowych oraz GOPR i TOPR?
4. Czy MSWiA przewiduje opracowanie standardu technicznego wymiany danych pomiędzy wojewódzkimi centrami zarządzania kryzysowego, RCB, IMGW-PIB i podmiotami ratownictwa górskiego, a także pilotaż jego wdrożenia w województwach małopolskim i dolnośląskim?
5. Jakie narzędzia, wskaźniki i wytyczne posiadają obecnie wojewodowie województw górskich w zakresie realizacji ustawowego obowiązku oceny wykonywania zadań ochrony ludności przez podmioty ratownicze oraz opracowywania analiz ryzyka – i czy MSWiA planuje ujednolicenie tego procesu w skali kraju?

Tereny górskie wymagają odrębnego podejścia w systemie ochrony ludności ze względu na ich specyfikę topograficzną, zmienne warunki pogodowe i duże natężenie ruchu turystycznego. Choć ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej zapewniła podstawy prawne do planowania i analiz ryzyka, nie przewidziała narzędzi szczegółowych, dostosowanych do obszarów górskich. Zasadne jest zatem doprecyzowanie w ramach resortu standardów planowania, wymiany danych i komunikacji, a także wprowadzenie wspólnych narzędzi analitycznych, które zwiększą bezpieczeństwo obywateli oraz efektywność działań ratowniczych w górach.

Z poważaniem

Iwona Krawczyk
Posłanka na Sejm RP