Interpelacja w sprawie ochrony prawnej rolników przekazujących nieodpłatnie swoje plony

Panie Ministrze,

w ostatnim okresie w wielu regionach kraju odnotowano przypadki, w których rolnicy – w obliczu nieopłacalności zbiorów, zerwania łańcuchów dostaw bądź działań dezinformacyjnych – byli zmuszeni do społecznego przekazywania płodów rolnych lub ponosili straty wynikające z błędnych informacji rozpowszechnianych w sieci.

Zjawiska te unaoczniły brak jasnych ram prawnych i podatkowych dotyczących nieodpłatnego przekazywania produktów rolnych oraz potrzebę opracowania skutecznych mechanizmów reagowania państwa na dezinformację w obszarze rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego.

Obowiązujące przepisy ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2024 r. poz. 361, z późn. zm.) w art. 7 ust. 2 stanowią, że nieodpłatne przekazanie towarów przez podatnika może zostać uznane za dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu, jeśli przy ich nabyciu przysługiwało mu prawo do odliczenia podatku naliczonego. Jednocześnie ustawa przewiduje wyjątki dla niektórych przypadków – w szczególności prezentów o małej wartości i próbek – a rozporządzenia wykonawcze ministra finansów okresowo umożliwiają zastosowanie stawki 0% VAT przy przekazaniu żywności na rzecz organizacji pożytku publicznego.

W praktyce oznacza to, że rolnicy prowadzący działalność gospodarczą i będący czynnymi podatnikami VAT nie mają jednoznacznej pewności, w jakich okolicznościach nieodpłatne przekazanie plonów może zostać potraktowane jako czynność opodatkowana. Z kolei rolnicy ryczałtowi, choć korzystają ze zwolnienia, pozostają w stanie niepewności interpretacyjnej w zakresie dokumentowania takich czynności.

Równocześnie obserwowane przypadki fałszywych informacji rozpowszechnianych w Internecie – dotyczących rzekomych „darmowych zbiorów” czy „nieodebranych płodów rolnych” – wskazują na konieczność włączenia w system ochrony rolników instytucji odpowiedzialnych za przeciwdziałanie dezinformacji w przestrzeni cyfrowej. Taką rolę może pełnić NASK – Państwowy Instytut Badawczy działający pod nadzorem ministra cyfryzacji, który posiada kompetencje w zakresie monitorowania i reagowania na zjawiska dezinformacyjne.

W tym kontekście zasadne jest rozważenie zmian prawnych lub wydania wytycznych interpretacyjnych, które zwiększą pewność prawną rolników, a także stworzenie mechanizmu koordynacji pomiędzy resortami odpowiedzialnymi za rolnictwo, finanse publiczne i cyberbezpieczeństwo.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, we współpracy z Ministerstwem Finansów i Krajową Administracją Skarbową, planuje opracowanie jednolitych wytycznych lub interpretacji ogólnej doprecyzowującej zasady nieodpłatnego przekazywania płodów rolnych przez czynnych podatników VAT na cele społeczne, lokalne lub edukacyjne, tak aby rolnicy mieli pewność co do skutków podatkowych takich działań?

2. Czy resort rolnictwa rozważa wprowadzenie uproszczonego trybu dokumentowania darowizn dla rolników ryczałtowych, obejmującego np. ewidencję ilościową lub oświadczenie o przekazaniu produktów, co pozwoliłoby ograniczyć ryzyko sporów z organami podatkowymi i wspierałoby inicjatywy ograniczające marnowanie żywności?

3. Czy w ramach współpracy międzyresortowej (MRiRW, MSWiA, Ministerstwo Cyfryzacji, NASK – Państwowy Instytut Badawczy) planowane jest opracowanie mechanizmu szybkiego reagowania na przypadki dezinformacji godzące w interes rolników i bezpieczeństwo rynku rolnego – w tym systemu ostrzegania, dementi i wsparcia prawnego dla poszkodowanych producentów rolnych?

Z poważaniem

Iwona Krawczyk
Posłanka na Sejm RP