Interpelacja w sprawie nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mających na celu ograniczenie zjawiska fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych

Na prośbę rodziców z województwa wielkopolskiego składam interpelację w sprawie postępu prac legislacyjnych nad uregulowaniem instytucji opieki naprzemiennej oraz działań Ministerstwa Sprawiedliwości mających na celu ograniczenie zjawiska fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych.

Z opublikowanego na portalu „Prawo.pl” artykułu pt. „Opieka naprzemienna do uregulowania – w Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace nad projektem” wynika, że resort prowadzi prace nad projektem nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRiO), którego celem ma być doprecyzowanie zasad orzekania opieki naprzemiennej oraz uporządkowanie kwestii kontaktów z dziećmi.

Z informacji medialnych wynika również, że projekt jest obecnie opracowywany przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego.

Opieka naprzemienna jest rozwiązaniem powszechnie uznawanym przez psychologów dziecięcych za najkorzystniejsze dla prawidłowego rozwoju dziecka po rozstaniu rodziców. Niestety, w Polsce nadal jest stosowana marginalnie – głównie z przyczyn proceduralnych, braku spójnych wytycznych oraz utrwalonych schematów orzeczniczych.

Jednocześnie coraz poważniejszym problemem staje się „zjawisko fałszywych oskarżeń” (m.in. o przemoc domową, molestowanie czy gwałt), które w praktyce stało się skutecznym sposobem na odizolowanie ojca od dzieci i uniemożliwienie wprowadzenia opieki naprzemiennej w trakcie postępowań sądowych.

Nawet jeśli po roku czy dwóch latach postępowanie zostaje prawomocnie umorzone z powodu niepopełnienia czynu zabronionego lub braku znamion czynu zabronionego, skutki takich oskarżeń są nieodwracalne - sąd często uznaje, że „nie ma potrzeby zmian” lub „dzieci się przyzwyczaiły”. W efekcie rodzic oczyszczony z zarzutów traci realną więź z dziećmi.

Sądy, rozpatrując wnioski o opiekę naprzemienną, mają się kierować się m.in.:

zdaniem dziecka – choć nierzadko jest ono wynikiem manipulacji rodzica sprawującego wyłączną pieczę, co powinno zostać ustalone przez biegłych psychologów,

wiekiem i stanem zdrowia dziecka – coraz częściej pojawiają się diagnozy (np. autyzm, zespół Aspergera), które rzekomo uniemożliwiają opiekę naprzemienną, mimo że dziecko normalnie uczęszcza do szkoły, a przed fałszywymi oskarżeniami nie było żadnych sygnałów aby dziecko miało jakiekolwiek problemy,

zdolnością rodziców do komunikacji – która po fałszywych oskarżeniach jest naturalnie zaburzona,

odległością pomiędzy miejscami zamieszkania rodziców – gdy np. matka w trakcie postępowania przeprowadza się kilkadziesiąt kilometrów dalej uniemożliwiając wprowadzenie opieki naprzemiennej,

dotychczasowym podziałem obowiązków rodzicielskich – który nie mógł być równy, gdy rodzic niesprawujący opieki był odizolowany na podstawie nieprawdziwych zarzutów.

W rezultacie, pomimo umorzenia postępowań i potwierdzenia niewinności, dzieci tracą kontakt z jednym z rodziców, co stanowi formę „wtórnej przemocy wobec dziecka” i utrwala zjawisko alienacji rodzicielskiej.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Kiedy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje przedstawić projekt nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczący opieki naprzemiennej?

2. Czy w pracach legislacyjnych przewidziano mechanizmy zabezpieczające przed fałszywymi oskarżeniami o przemoc, gwałt lub molestowanie seksualne, które są wykorzystywane w celu izolowania jednego z rodziców od dzieci?

3. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie zasady, zgodnie z którą po prawomocnym umorzeniu postępowania karnego rodzicowi fałszywie oskarżonemu automatycznie przywracane będą pełne prawa rodzicielskie lub opieka nad dziećmi?

4. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie przepisów umożliwiających obligatoryjne ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej rodzica, który świadomie składa fałszywe oskarżenia wobec drugiego rodzica, działając wbrew dobru dziecka?

5. Jakie działania planuje ministerstwo, by skutecznie przeciwdziałać zjawisku fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych, które stanowią narzędzie alienacji rodzicielskiej i krzywdzą dzieci?

6. Czy w nowelizacji KRiO przewidziano rozwiązania, zgodnie z którymi rodzic fałszywie oskarżony (co potwierdza prawomocne umorzenie śledztwa z powodu niepopełnienia czynu zabronionego lub braku znamion czynu zabronionego) będzie preferowany przy orzekaniu o powierzeniu mu opieki nad dziećmi, jeżeli wykaże ku temu wolę i możliwości?

7. Czy planowana nowelizacja przewiduje uproszczenie i przyspieszenie procedur w sprawach o kontakty, aby zapobiec utracie więzi dziecka z rodzicem w wyniku przewlekłości postępowań?

8. Czy Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego analizowała rozwiązania funkcjonujące w innych krajach europejskich (np. w Szwecji, Czechach, Danii), gdzie opieka naprzemienna jest standardem i skutecznie chroni więź dziecka z obojgiem rodziców?

9. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie penalizacji za utrudnianie lub uniemożliwianie kontaktów z drugim rodzicem, wbrew obowiązującemu orzeczeniu sądu?

10. Czy ministerstwo w planowanej nowelizacji KRiO planuje wprowadzenie obligatoryjnej zmiany opieki nad dziećmi, gdy jeden z rodziców uporczywie utrudnia lub uniemożliwia realizację kontaktów dziecka z drugim rodzicem, jak to ma miejsce np. w Szwecji lub Danii?

11. Dlaczego – mimo licznych przykładów z krajów o podobnym kręgu kulturowym – w Polsce wciąż nie udało się skutecznie rozwiązać problemu alienacji rodzicielskiej, która staje się zjawiskiem coraz bardziej powszechnym i destrukcyjnym dla dobra dzieci?

Zignorowanie przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego powszechnych fałszywych oskarżeń w celu odizolowania dzieci od jednego z rodziców spowoduje, że opracowana nowelizacja KRiO będzie podobną kompromitacją jak wprowadzone i szybko wycofane tablice alimentacyjne.

Z poważaniem