Interpelacja w sprawie naprawy modelu funkcjonowania i finansowania warsztatów terapii zajęciowej

Szanowna Pani Minister,

przedstawiciele środowiska warsztatów terapii zajęciowej (dalej WTZ) od lat apelują o podjęcie działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej i funkcjonalnej WTZ, których działalność w obecnej chwili jest poważnie zagrożona.

Rosnące koszty utrzymania, w tym energii, ogrzewania, transportu i usług zewnętrznych, przy jednoczesnym braku adekwatnego wzrostu finansowania powodują realne ryzyko ograniczenia działalności, a w skrajnych przypadkach zamykania ośrodków. Środowisko zwraca także uwagę na niskie wynagrodzenia kadry, brak środków na modernizację i rozwój zawodowy pracowników oraz brak systemowych mechanizmów stabilizacji finansowej.

Problemy z jakimi borykają się WTZ mają potwierdzenie w danych umieszczonych w raporcie Najwyższej Izby Kontroli z dnia 7 lipca 2025 r. NIK stwierdziła między innymi, że WTZ nie mogą realizować w pełni swojej ustawowej roli, ponieważ proces rehabilitacji uczestników trwał często wiele lat, nawet do osiemnastu i bardzo rzadko kończył się zatrudnieniem. Według danych wskazanych przez NIK, w latach 2021-2023 pracę podjęło mniej niż 2% uczestników WTZ.

Dodatkowo, z powodu niskiej rotacji i ograniczonej liczby miejsc, osoby z niepełnosprawnościami oczekiwały na przyjęcie do warsztatów nawet do trzech lat. Kontrola wykazała również brak mechanizmów umożliwiających płynne przechodzenie uczestników między warsztatami terapii zajęciowej, zakładami aktywizacji zawodowej i środowiskowymi domami samopomocy, a także poważne braki kadrowe, zwłaszcza w zakresie zatrudnienia psychologów i specjalistów ds. rehabilitacji.

NIK ujawniła ponadto przypadki nieprawidłowości finansowych, w tym sytuacje, w których te same osoby były równocześnie uczestnikami WTZ i pracownikami, za których pracodawcy pobierali dofinansowanie z PFRON, co prowadziło do podwójnego finansowania przez okres przekraczający jedenaście lat.

Wnioski NIK jednoznacznie wskazują, że mimo ogromnego zaangażowania pracowników i społecznych efektów działalności WTZ, system wymaga gruntownej reformy – obejmującej zarówno kwestie finansowe, jak i organizacyjne. Brak mechanizmów rotacji, niewystarczająca liczba miejsc w ZAZ i ŚDS, niskie płace oraz brak waloryzacji środków finansowych prowadzą do ograniczenia skuteczności procesu rehabilitacji i realnego zagrożenia dla kontynuacji misji warsztatów.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Ile obecnie funkcjonuje w Polsce warsztatów terapii zajęciowej (WTZ), zakładów aktywizacji zawodowej (ZAZ) oraz zakładów pracy chronionej (ZPCH), i jaka jest łączna liczba miejsc w tych jednostkach?
2. Czy planowane są działania na rzecz zwiększenia liczby zakładów aktywizacji zawodowej (ZAZ) i środowiskowych domów samopomocy (ŚDS), aby umożliwić płynne przechodzenie uczestników między różnymi formami wsparcia?
3. Czy ministerstwo analizowało przyczyny tak niskiego odsetka uczestników WTZ, którzy po zakończeniu terapii podejmują zatrudnienie? Jeśli tak, to z jakim skutkiem?
4. Jaki jest obecnie stan zatrudnienia kadry w WTZ, w tym psychologów, terapeutów zajęciowych i specjalistów ds. rehabilitacji, oraz jakie działania są podejmowane w celu zapewnienia odpowiedniej obsady specjalistycznej w tych placówkach?
5. Jakie są obecnie najniższe wynagrodzenia w WTZ i na jakich stanowiskach?
6. Jakie są obecnie najwyższe wynagrodzenia w WTZ i na jakich stanowiskach?
7. Czy ministerstwo planuje uznanie pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach, podobnie jak w przypadku nauczycieli szkół specjalnych, oraz adekwatne dostosowanie wynagrodzeń kadry?
8. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmów pozwalających na bieżącą weryfikację danych uczestników WTZ w systemach PFRON i ZUS, aby uniknąć zjawiska podwójnego finansowania, o którym informowała NIK?
9. Czy ministerstwo planuje zwiększenie dofinansowania działalności WTZ, aby zapewnić placówkom płynność finansową i przeciwdziałać negatywnym skutkom rosnących kosztów utrzymania?
10. Czy ministerstwo planuje zniesienie wymogu posiadania wskazań do terapii jako warunku przyjęcia do WTZ oraz reformę systemu orzekania, umożliwiającą właściwe kierowanie osób z niepełnosprawnościami do odpowiednich form wsparcia?
11. Jakie działania zostały podjęte lub są planowane przez ministerstwo w celu wdrożenia zaleceń Najwyższej Izby Kontroli z raportu z dnia 7 lipca 2025 r.?

Z wyrazami szacunku

Witold Tumanowicz
Poseł na Sejm RP