Interpelacja w sprawie nadużywania przez pracodawców systemu wsparcia przy zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami w niektórych branżach

Szanowna Pani Minister,

system wsparcia dla pracodawców zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami został stworzony w celu realnej aktywizacji zawodowej tych osób, poprawy ich sytuacji na rynku pracy oraz wyrównywania szans. Narzędzia takie jak dofinansowania do wynagrodzeń, refundacje składek na ubezpieczenia społeczne czy ulgi w obowiązkowych wpłatach na PFRON mają służyć zwiększeniu zatrudnienia wśród osób z niepełnosprawnościami, a nie stanowić dodatkowego źródła finansowania działalności gospodarczej.

Z praktyki wynika jednak, że w niektórych branżach - np. w firmach ochroniarskich i sprzątających - mechanizmy te bywają wykorzystywane w sposób sprzeczny z ich pierwotnym celem. Przedsiębiorstwa startujące w przetargach publicznych, kierując się presją obniżenia ceny ofertowej, zastępują zwykłych pracowników osobami posiadającymi orzeczenia o niepełnosprawności, co pozwala im znacząco zmniejszyć koszty zatrudnienia dzięki uzyskiwanym dopłatom i zwolnieniom z części obciążeń publicznych. Zamiast więc odpowiednio optymalizować inne elementy kosztów ofert, część przedsiębiorców dąży do obniżenia ceny swoich usług poprzez redukcję kosztów pracy, co w praktyce odbywa się kosztem zatrudnionych osób. Często te zmiany kadrowe, wynikające z braku orzeczeń o niepełnosprawności, dotykają osób zbliżających się do wieku emerytalnego, co dodatkowo utrudnia im utrzymanie stałej pracy przed przejściem na emeryturę.

W efekcie prowadzi to nie tylko do wypierania z rynku pracy dotychczasowych pracowników, lecz także do wypaczenia sensu pomocy państwa. Zamiast wspierać faktyczne włączanie osób z niepełnosprawnościami do rynku pracy, system dotacji i ulg staje się elementem strategii ekonomicznej firm, które wykorzystują go do znacznego obniżenia kosztów zatrudnienia pracowników, redukcji kosztów ofert przetargowych i poprawy swojej konkurencyjności. Tego rodzaju działania nie służą celowi społecznemu, jakim jest aktywizacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami, lecz stanowią formę subsydiowania działalności gospodarczej z funduszy publicznych.

Takie zjawisko budzi poważne wątpliwości etyczne i ekonomiczne, a przede wszystkim osłabia zaufanie do polityki państwa w zakresie wspierania zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. System, który miał przeciwdziałać wykluczeniu zawodowemu, nie może prowadzić do nieuczciwej konkurencji i wypierania z rynku innych grup pracowników.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o przedstawienie aktualnych danych oraz udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmowało działania mające na celu zbadanie, czy przedsiębiorcy nie wykorzystują systemu wsparcia związanego z zatrudnianiem osób z niepełnosprawnościami w sposób odbiegający od założeń tej polityki społecznej, w szczególności w celu uzyskiwania korzyści finansowych niezwiązanych z rzeczywistą aktywizacją zawodową tych osób?

2. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej rozważa podjęcie inicjatywy legislacyjnej mającej na celu wzmocnienie nadzoru i skuteczności kontroli nad prawidłowym wykorzystywaniem instrumentów wsparcia finansowego przeznaczonych dla pracodawców zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami, w celu zapobiegania nadużyciom?

3. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej posiada informacje, czy podlegająca mu Państwowa Inspekcja Pracy prowadzi kontrole w przedsiębiorstwach mogących nadużywać instrumentów wsparcia przeznaczonych dla zatrudniania osób z niepełnosprawnościami, a jeśli tak, jakie są wyniki tych działań kontrolnych?

4. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej posiada wiedzę, czy Państwowa Inspekcja Pracy podejmuje kontrole w zakresie przypadków zwolnień pracowników wynikających z chęci zastąpienia ich osobami posiadającymi orzeczenia o niepełnosprawności, w celu uzyskania przez przedsiębiorców korzyści finansowych związanych z funkcjonującym systemem wsparcia?

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP