Interpelacja w sprawie wdrożenia mechanizmów wsparcia służących ochronie mało znanych, lecz istotnych dla tożsamości kulturowej polskiej wsi obiektów sakralnych i świeckich znajdujących się na terenach wiejskich północnego Mazowsza

Szanowna Pani Minister,

na obszarze północnego Mazowsza znajduje się wiele cennych, choć często zapomnianych obiektów dziedzictwa narodowego – kościołów, kapliczek, dworów, cmentarzy, spichlerzy czy zabudowań gospodarczych, które przez stulecia stanowiły fundament polskiej kultury i tożsamości lokalnej. Wiele z tych obiektów, będących nie tylko świadectwem historii, ale także symbolem wiary i przywiązania mieszkańców wsi do tradycji, dziś ulega postępującej degradacji.

Lokalne społeczności – często przy wsparciu parafii i organizacji pozarządowych – podejmują heroiczne wysiłki, aby zachować te pamiątki przeszłości dla przyszłych pokoleń. Niestety, napotykają na poważne bariery finansowe i proceduralne. W ostatnich latach, dzięki programom wprowadzonym przez rząd Prawa i Sprawiedliwości – takim jak Polski Ład dla kultury, „Ochrona zabytków” czy środki z funduszu wsparcia dla parafii wiejskich – możliwe było uratowanie setek zabytków w małych miejscowościach. Obecnie jednak można zaobserwować wyraźne ograniczenie wsparcia dla takich inicjatyw, a środki koncentrują się głównie na dużych ośrodkach miejskich.

W kontekście tych niepokojących tendencji zwracam się do Pani Minister z pytaniami, które mają na celu zwrócenie uwagi na potrzebę równomiernego traktowania wszystkich regionów kraju i ochrony dziedzictwa także tam, gdzie nie jest ono głośne medialnie, ale dla społeczności lokalnych – bezcenne.

1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje przywrócenie lub kontynuację wsparcia dedykowanego ochronie zabytków na obszarach wiejskich, zwłaszcza w regionach takich jak północne Mazowsze, które były beneficjentami skutecznych programów wprowadzonych przez poprzedni rząd Prawa i Sprawiedliwości?

2. Czy Pani Minister dostrzega potrzebę stworzenia specjalnego programu ratunkowego dla obiektów sakralnych i świeckich o znaczeniu lokalnym, które nie są objęte dotacjami w ramach centralnych programów ministerialnych, a które stanowią kluczowe elementy tożsamości kulturowej polskiej wsi?

3. Jakie działania podejmuje lub planuje resort, aby zlikwidować rosnące nierówności w dostępie do środków na ochronę zabytków między dużymi ośrodkami miejskimi a terenami wiejskimi, które są często pozostawione same sobie?

4. Czy ministerstwo prowadzi obecnie – lub zamierza w najbliższym czasie przeprowadzić – inwentaryzację zagrożonych zabytków lokalnych w regionach o charakterze rolniczym, w tym na północnym Mazowszu, w celu przygotowania kompleksowego planu ich ochrony?

5. Czy Pani Minister rozważa ponowne uruchomienie mechanizmów wsparcia dla parafii i wspólnot lokalnych, które z powodzeniem funkcjonowały w latach 2019–2023 i pozwalały na ratowanie cennych obiektów sakralnych dzięki uproszczonej procedurze i szybkiemu dostępowi do środków publicznych?

Zabytki polskiej wsi – zarówno sakralne, jak i świeckie – są nie tylko częścią naszej historii, lecz także filarem patriotycznej tożsamości narodowej. Ochrona tych miejsc to obowiązek państwa wobec wspólnot lokalnych, które przez pokolenia strzegły tradycji, wiary i kultury narodowej. Niedopuszczalne jest, aby brak decyzji administracyjnych lub przesunięcia budżetowe prowadziły do dalszej degradacji tego dziedzictwa. Ocalenie mało znanych, lecz niezwykle cennych obiektów na północnym Mazowszu powinno być częścią szerszej, strategicznej polityki państwa w zakresie ochrony polskiej wsi – zgodnej z zasadą zrównoważonego rozwoju i poszanowania dziedzictwa narodowego.

Z wyrazami szacunku

Rafał Romanowski
Poseł na Sejm RP