Interpelacja w sprawie zapewnienia ciągłości leczenia oraz stabilności finansowania programów lekowych dla pacjentów z chorobami reumatycznymi

Szanowna Pani Minister,

choroby reumatyczne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK), łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS) czy inne układowe choroby tkanki łącznej, należą do grupy najczęściej występujących przewlekłych schorzeń zapalnych, które dotykają znaczny odsetek populacji w Polsce. W przeciwieństwie do wielu innych chorób przewlekłych schorzenia te mają charakter postępujący, co oznacza, że nieleczone lub leczone w sposób nieciągły i nieskuteczny prowadzą do trwałej niepełnosprawności, a w skrajnych przypadkach – do przedwczesnej śmierci. Choroby reumatyczne są drugą – po chorobach sercowo-naczyniowych – najczęstszą przyczyną utraty zdolności do pracy zawodowej w Polsce. Oznacza to nie tylko osobisty dramat pacjentów, ale i znaczące koszty społeczne i ekonomiczne dla państwa.

Współczesna reumatologia dysponuje jednak skutecznymi narzędziami terapeutycznymi. Leki biologiczne oraz inhibitory kinaz JAK, których skuteczność potwierdzona została licznymi badaniami klinicznymi i doświadczeniem praktycznym, pozwalają uzyskać znaczną poprawę stanu zdrowia pacjentów, a w wielu przypadkach także remisję choroby. Skuteczność tych terapii jest jednak ściśle uzależniona od ich regularnego, nieprzerwanego stosowania oraz indywidualnego dopasowania do przebiegu choroby i sytuacji pacjenta.

Z licznych sygnałów przekazywanych przez środowiska lekarskie, towarzystwa naukowe oraz organizacje pacjenckie wynika, że w ostatnich latach, a zwłaszcza w czwartym kwartale każdego roku pojawiają się poważne zakłócenia w realizacji programów lekowych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Zakłócenia te przejawiają się między innymi w:

- opóźnieniach dostaw leków biologicznych do ośrodków,
- okresowym wstrzymaniu realizacji podawania kolejnych dawek,
- braku dostępności niektórych preparatów,
- ograniczeniach w przyjmowaniu nowych pacjentów do programów,
- niepokojących przerwach w ciągłości terapii.

Tego rodzaju sytuacje nie tylko wpływają negatywnie na stan zdrowia chorych, ale również prowadzą do konieczności hospitalizacji, wzrostu kosztów leczenia oraz – co równie istotne – utraty zaufania pacjentów do systemu ochrony zdrowia. Część z nich rezygnuje z dalszego leczenia z powodu braku stabilności terapii, co z kolei pogłębia problem społeczeństwa z niepełnosprawnością.

Jednym z najczęściej wskazywanych powodów tych zakłóceń jest nieprzejrzysty i niedostosowany do rzeczywistych potrzeb system finansowania programów lekowych, w tym brak elastycznych rozwiązań budżetowych oraz brak premii za nadwykonania i trudne przypadki. Kolejną barierą są opóźnienia w ogłaszaniu konkursów na prowadzenie programów lekowych oraz brak mechanizmów dostosowujących wartość finansowania do rzeczywistej liczby leczonych pacjentów.

W związku z powyższym zwracamy się do Pani Minister z prośbą o przedstawienie działań podjętych w celu rozwiązania wskazanych problemów oraz udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie konkretne działania zostały podjęte przez Ministerstwo Zdrowia i Narodowy Fundusz Zdrowia w celu zapewnienia dostępności leków biologicznych oraz inhibitorów JAK w IV kwartale 2025 r.?

2. Czy resort przewiduje wprowadzenie mechanizmów rezerw finansowych lub przyspieszonych płatności dla ośrodków reumatologicznych, które już teraz sygnalizują problemy z utrzymaniem płynności?

3. Czy planowane są zmiany w systemie planowania budżetu programów lekowych (np. kwartalne korekty, automatyczne zwiększenia limitów, odrębne finansowanie ostatniego kwartału)?

4. Czy Ministerstwo Zdrowia zamierza przeprowadzić konsultacje z przedstawicielami środowisk lekarskich, towarzystw naukowych i organizacji pacjentów celem wypracowania długoterminowego rozwiązania gwarantującego ciągłość terapii?

5. Dlaczego – pomimo zniesienia limitów w niektórych dziedzinach – NFZ wciąż nie reguluje na czas płatności za nadwykonania świadczeń, co destabilizuje funkcjonowanie placówek realizujących leczenie?

6. Dlaczego nie ogłasza się nowych konkursów na prowadzenie programów lekowych mimo znanego wzrostu zapotrzebowania i liczby pacjentów wymagających terapii?

7. Czy ministerstwo planuje zwiększyć przejrzystość polityki finansowej w kontekście struktury wydatków NFZ – szczególnie w odniesieniu do różnic w finansowaniu POZ i ambulatoryjnej opieki specjalistycznej?

8. Czy planowane jest wzmocnienie roli ośrodków referencyjnych i specjalistycznych w reumatologii, które obsługują pacjentów o najcięższym przebiegu choroby?

9. Jakie środki zostały zabezpieczone w budżecie na 2026 r. na programy lekowe w reumatologii i czy przewiduje się ich zwiększenie w kolejnych latach?

Tematyka niniejszej interpelacji została zgłoszona i opracowana przez grono wybitnych ekspertów, w tym konsultant krajową w dziedzinie reumatologii prof. Brygidę Kwiatkowską, Zarząd Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego, a także specjalistów i praktyków zajmujących się na co dzień leczeniem chorób reumatycznych. W proces przygotowania materiału zaangażowane były również organizacje pozarządowe oraz środowiska pacjenckie, które od lat zwracają uwagę na pilną potrzebę systemowych zmian w zakresie opieki reumatologicznej w Polsce. Tak szeroka współpraca jest dowodem na to, że przedstawione postulaty odzwierciedlają rzeczywiste potrzeby pacjentów oraz całego środowiska medycznego i powinny zostać potraktowane priorytetowo w działaniach resortu zdrowia.