Interpelacja w sprawie prawdopodobnych nadużyć w realizacji konkursów w Narodowym Instytucie Wolności

Warszawa, 13.10.2025 r.

Szanowny Panie Ministrze,

w regulaminach konkursów rządowych programów wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego realizowanych przez Narodowy Instytut Wolności, w szczególności: Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich, Edycja 2025, Rządowego Programu Rozwoju Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO, Edycja 2025, wprowadzony został zapis, że umowa z wybranym w drodze otwartego konkursu podmiotem może nie zostać zawarta, jeśli „treść przeznaczonego do dofinansowania wniosku (lub oferty) okaże się być plagiatem innego wniosku (lub oferty) złożonego w ramach konkursu“. Narodowy Instytut Wolności zapowiada, że w konkursach programów rządowych w edycji na 2026 rok wspomniany wyżej zapis będzie kontynuowany.

Plagiat polega na przejęciu całości lub fragmentu cudzego utworu i opatrzeniu go własnym nazwiskiem. Może mieć także charakter przejęcia fragmentów czyjegoś utworu i wplecenia go do własnych wywodów, czyli dokonanie zapożyczeń, bez wskazania autora utworu. Plagiat stanowi naruszenie autorskich praw osobistych przynależnych w sposób niezbywalny autorowi, czyli osobie fizycznej, a nie musi stanowić naruszenia praw majątkowych, które mogą być przedmiotem obrotu i w wyniku umowy trafić do podmiotu innego niż autor utworu.

Wniosek o dofinansowanie lub oferta na realizację zadania publicznego w rządowych programach wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego jest składany przez organizację pozarządową. Nie jest z natury dziełem autorskim, choć może zawierać elementy objęte ochroną prawnoautorską, jeśli są przejawem twórczości o indywidualnym charakterze. Ustawa o prawie autorskim wyłącza z zakresu ochrony np. urzędowe dokumenty, co sprawia, że sam formalny wniosek o dofinansowanie lub oferta nie może być uznany za utwór. Ponadto należy zwrócić uwagę, że wniosek o dofinansowanie lub oferta po otrzymaniu dofinansowania staje się informacją publiczną podlegającą udostępnieniu.

Regulaminy konkursów w ramach rządowych programów wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego zawierają katalog przesłanek uzależniających podpisane umowy na realizację dotacji od spełnienia określonych wymogów. Jednak w dotychczasowej praktyce przesłanki te były określone w sposób jednoznaczny i zmierzały do ochrony interesu publicznego np. przez niepodpisanie umowy z organizacją, która nie rozliczyła wcześniej uzyskanych dotacji albo nie spełniła określonych prawem wymogów sprawozdawczych. Zapis w regulaminie uzależniający podpisanie umowy od pozytywnej weryfikacji antyplagiatowej jest niejednoznaczny i budzi poważne wątpliwości co do jego zgodności z prawem. W gruncie rzeczy jest po prostu absurdem prawnym.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. 2024 poz. 907) oraz z uwagi na nadzór przewodniczącego Komitetu do Spraw Pożytku Publicznego nad Narodowym Instytutem Wolności uprzejmie proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jaka jest podstawa prawna odmowy podpisania umowy o dofinansowanie z podmiotem wybranym w drodze otwartego konkursu w ramach programu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego z tego powodu, że „treść przeznaczonego do dofinansowania wniosku (lub oferty) okaże się być plagiatem innego wniosku (lub oferty) złożonego w ramach konkursu“, skoro autorem wniosku jest organizacja pozarządowa, a plagiat może dotyczyć wyłącznie autorskich praw osobistych?
2. Jakie jest uzasadnienie faktyczne badania wniosków o dofinansowanie pod względem tzw. „plagiatu“, skoro zgodnie z prawem i przyjętym orzecznictwem wniosek o dofinansowanie lub oferta po otrzymaniu dofinansowania należy do domeny publicznej i każdy może z niej skorzystać zgodnie z własną wolą i uznaniem?
3. Kto i w jaki sposób w Narodowym Instytucie Wolności podejmuje decyzję odmowy podpisania umowy na podstawie występowania tzw. „plagiatu“? W szczególności, jakie środki techniczne są do takiego badania wykorzystywane oraz dlaczego nie określono w dokumencie rangi regulaminu w jakiej wielkości zbieżność tekstów jest określona tzw. „plagiatem“?
4. Jakie koszty poniósł do chwili obecnej Narodowy Instytut Wolności na działania związane z badaniem tzw. „plagiatów“ wniosków (lub ofert) składanych w konkursach w ramach rządowych programów wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego? W szczególności proszę o wymienienie wszystkich kosztów na zakupy środków technicznych (w tym oprogramowania) służących do badania tzw. „plagiatów“ oraz innych kosztów z tym związanych, np. na szkolenia albo działania informacyjne?
5. W ilu przypadkach do chwili obecnej Narodowy Instytut Wolności odmówił podpisania umowy na podstawie występowania tzw. „plagiatu“? Proszę o podanie wykazu organizacji, którym odmówiono podpisania umowy na podstawie powyższej przesłanki, oraz szczegółowego uzasadnienia każdej odmowy.

Z poważaniem

Piotr Gliński
Poseł na Sejm RP