Interpelacja w sprawie wprowadzenia w aplikacji mObywatel funkcjonalności umożliwiającej samodzielne wykonywanie zdjęć do dokumentów

Szanowny Panie Ministrze,

w dniu 23 września br. Ministerstwo Cyfryzacji, bez uprzednich zapowiedzi, konsultacji czy ostrzeżeń, wprowadziło w aplikacji mObywatel funkcjonalność umożliwiającą użytkownikom samodzielne wykonywanie zdjęć do dokumentów tożsamości. Decyzja ta spotkała się z dużym niepokojem w środowisku zawodowych fotografów, zwłaszcza zrzeszonych w Krajowym Cechu Fotografów, który od lat współpracuje z organami państwowymi przy opracowywaniu standardów zdjęć identyfikacyjnych i legitymacyjnych. Cech był między innymi konsultantem przy tworzeniu obowiązującej „Instrukcji wykonywania zdjęć do dokumentów paszportowych oraz dowodów osobistych“ wydanej przez MSW w 2013 roku (z późniejszymi zmianami), a obecnie wspiera Ministerstwo Edukacji Narodowej w dopracowaniu standardu zdjęć do mLegitymacji.

Mimo wieloletniej współpracy ze stroną rządową Krajowy Cech Fotografów informuje, że nie został zaproszony do żadnych konsultacji ani rozmów dotyczących wprowadzenia nowej funkcji w aplikacji mObywatel. Próby kontaktu z Ministerstwem Cyfryzacji w tej sprawie miały pozostać bez odpowiedzi. Tym samym pominięto głos środowiska, które w sposób naturalny jest bezpośrednio zainteresowane zmianami w zakresie wykonywania zdjęć do dokumentów.

Z informacji przekazanych przez przedstawicieli branży wynika, że zdecydowana większość stacjonarnych firm fotograficznych, często rodzinnych i pokoleniowych, utrzymuje się głównie z wykonywania zdjęć do dokumentów. Tego rodzaju działalność stanowi istotną część polskiego rzemiosła, wspierając lokalne społeczności oraz szkolnictwo branżowe. Według danych GUS w Polsce działa ponad 13 tysięcy firm fotograficznych, zatrudniających około 50 tysięcy osób. Wprowadzenie funkcji, która potencjalnie eliminuje potrzebę korzystania z ich usług, może zachwiać równowagą ekonomiczną tego sektora.

Dodatkowo na oficjalnej stronie info.mobywatel.gov.pl zamieszczono hasło promocyjne: „Od teraz nie musisz już iść do fotografa“. Tego rodzaju przekaz można uznać za nieuzasadnione nawoływanie do rezygnacji z usług legalnie działających przedsiębiorców. W ocenie środowiska fotograficznego jest to slogan dyskryminujący branżę i stojący w sprzeczności z zasadami uczciwej konkurencji oraz wsparciem dla polskiego rzemiosła.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy aplikacja mObywatel wykonuje zdjęcia zgodne z obowiązującą „Instrukcją wykonywania zdjęć do dokumentów“ i czy proces ten był konsultowany z ekspertami, w tym z przedstawicielami MSWiA oraz branży fotograficznej?
2. Czy aplikacja została przetestowana pod względem dokładności działania, dostępności oraz ryzyka odrzucania wykonanych zdjęć przez urzędników?
3. Czy przeprowadzono analizę, czy zdjęcia wykonywane w warunkach domowych spełniają wymogi techniczne dotyczące oświetlenia, tła, perspektywy i jakości obrazu?
4. Czy w procesie tworzenia funkcjonalności aplikacji mObywatel uczestniczyli przedstawiciele branży fotograficznej, analogicznie jak przy opracowywaniu oficjalnej instrukcji MSW z 2016 roku?
5. W jaki sposób przeprowadzono konsultacje społeczne i badania rynku przed wprowadzeniem nowej usługi oraz czy ich wyniki zostały udokumentowane?
6. Czy Ministerstwo Cyfryzacji prowadziło dialog z przedstawicielami branży fotograficznej, a jeśli tak — czy zgłaszane przez nią stanowiska i propozycje zostały rozpatrzone lub uwzględnione w projekcie?
7. Jakie mechanizmy zabezpieczające zastosowano w aplikacji, aby zapobiec wgrywaniu zmanipulowanych zdjęć (np. wygenerowanych przez sztuczną inteligencję lub z wykorzystaniem technik morphingu), których autentyczności urzędnik nie jest w stanie zweryfikować?
8. Kto jest autorem i wykonawcą funkcjonalności w aplikacji mObywatel — czy jest to kontynuacja projektu NASK z 2021 roku pod nazwą „Walidator zdjęć“?
9. Jakie były całkowite koszty wdrożenia tej funkcji oraz jaki jest planowany budżet na jej utrzymanie i dalszy rozwój?
10. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę potencjalnych skutków gospodarczych, w tym ryzyka upadłości firm fotograficznych, oraz oszacowało ewentualne straty dla gospodarki i budżetu państwa?
11. Czy przed wprowadzeniem funkcji wykonywania zdjęć w aplikacji mObywatel prowadzono publiczną kampanię informacyjną lub konsultacje dotyczące jej zakresu i skutków?
12. W odniesieniu do hasła promocyjnego: „Od teraz nie musisz już iść do fotografa“ — czy ministerstwo nie uważa, że komunikaty publiczne powinny być bardziej neutralne i niedyskryminujące legalnie działających przedsiębiorców z branży fotograficznej?
13. Czy wobec ryzyka ograniczenia działalności firm fotograficznych wyspecjalizowanych w wykonywaniu zdjęć do dokumentów rząd przewiduje program wsparcia lub rekompensaty, a także działania ułatwiające ewentualne przebranżowienie przedsiębiorców?
14. Czy Ministerstwo Cyfryzacji deklaruje gotowość do dialogu z przedstawicielami środowiska fotograficznego w celu wypracowania kompromisu dotyczącego dalszego rozwoju tej funkcjonalności?
15. Czy przeanalizowano przyczyny odrzucania zdjęć w dotychczasowym systemie i czy wprowadzona funkcja faktycznie minimalizuje to zjawisko, a jeśli tak — czy zostało to potwierdzone opiniami niezależnych ekspertów?

Z wyrazami szacunku

Marek Krząkała
Poseł na Sejm RP