Interpelacja w sprawie trudnej sytuacji finansowej środowiskowych domów samopomocy

Szanowna Pani Minister!

Do mojego biura poselskiego trafiło pismo Przedstawicieli Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pracowników i Sympatyków Środowiskowych Domów Samopomocy dotyczące pogarszającej się sytuacji finansowej przedmiotowych placówek. Obecny poziom ich finansowania (2 250,40 zł na 1 uczestnika) jest ich zdaniem nieadekwatny do zmian, które zaszły w gospodarce w ostatnich latach oraz uzasadnionych potrzeb i nie gwarantuje stabilizacji finansowej. Zwiększone koszty utrzymania środowiskowych domów samopomocy już dziś powodują znaczne trudności w planowaniu i wykonaniu budżetu, a w konsekwencji uszczuplenie puli środków przeznaczanych na proces terapeutyczny uczestników, co z czasem może wpłynąć na obniżenie standardu świadczonych usług. Niezbędny jest zatem wzrost środków na prowadzenie procesu wspierająco- aktywizującego, do wysokości gwarantującej realizację usług na odpowiednim, adekwatnym do potrzeb uczestnika poziomie.

Istotne jest także adekwatne wynagradzanie pracowników zespołu wspierająco-aktywizującego. Niestety, przy obecnej wysokości dotacji na poziomie 290% kryterium dochodowego, podniesienie wynagrodzeń pracowników do poziomu adekwatnego do ich kwalifikacji, umiejętności i złożoności realizowanych przez nich zadań nie jest możliwe. Spowoduje to dalsze spłaszczenie wynagrodzeń, a także masowy odpływ pracowników ŚDS-ów do innych ośrodków, w których płace są znacznie wyższe i w których otrzymają rekompensaty za specyficznie trudne warunki pracy. W relacji do kwalifikacji, wymagań i ponoszonych obciążeń, pracownicy ŚDS-ów są jedną z najniżej opłacanych profesji. Zwiększenie wynagrodzeń w 2024 r. jest zatem nie tylko uzasadnione, ale i konieczne.

Dużym wyzwaniem, z którym przyjdzie się zmierzyć kierownikom środowiskowych domów samopomocy, są koszty wypłaty odpraw emerytalnych i nagród jubileuszowych. Są to zobowiązania wymagalne, na które bardzo trudno jest wygospodarować środki w budżecie, bez ograniczania środków na realizację procesu terapeutycznego i wynagrodzenia pracowników, co jest bardzo krzywdzące zarówno dla uczestników, jak i pracowników.

Kolejnym problemem, z którym borykają się środowiskowe domy samopomocy jest realizacja dowozu uczestników na zajęcia, którego koszt stanowi ogromny wydatek dla placówek, nawet 7-20% całości budżetu.

Dlatego, mając na uwadze powyższe, środowisko to przygotowało propozycje zmian w ustawie z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz. U. 2023 poz. 901):

1. Art. 51c „3. Wojewoda corocznie ustala średnią miesięczną wojewódzką kwotę dotacji na jednego uczestnika ośrodka wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, w tym: 1) dla środowiskowych domów samopomocy w wysokości nie niższej niż 400% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1“;
2. Art. 51c „4. Kwota dotacji ustalana zgodnie z ust. 2 może być zwiększona, nie mniej niż o 20%, w zależności od liczby uczestników oraz zakresu i rodzaju świadczonych usług, a także z uwagi na potrzeby kadrowe. W przypadku dowozu uczestników na zajęcia pokrycie kosztów z tym związanych“;
3. Art. 51c „5. Kwota dotacji ustalana zgodnie z ust. 3 pkt 1 jest zwiększana nie mniej niż o 50%, na uczestników z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub spectrum autyzmu, którzy posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji“.

Oprócz przedstawionych powyżej zmian w ustawie, umożliwiających finansowe wsparcie jednostek realizujących dowóz dla uczestników ŚDS-ów, stowarzyszenie proponuje jeszcze dwa inne rozwiązania:

1. Wprowadzenie zmian systemowych w zakresie pokrycia kosztów transportu uczestników na zajęcia ze środków PFRON – składanie przez kierowników ŚDS-ów zapotrzebowania na środki na dowóz na dany rok do jednostki prowadzącej/zlecającej zadanie - wnioskowanie przez jednostki samorządu terytorialnego do powiatu – wystąpienie o środki do PFRON.

2. Otrzymanie dodatkowych środków na dowóz uczestników z budżetu państwa, zgodnie z zapotrzebowaniem składanym do wojewody przez dyrektorów/kierowników ŚDS-ów na dany rok kalendarzowy.

Mając na uwadze powyższe uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jak Pani Minister ustosunkuje się do przedstawionej trudnej sytuacji finansowej środowiskowych domów samopomocy?
2. Czy istnieje możliwość podjęcia analiz celem wprowadzenia zmian w zapisach ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz. U. 2023 poz. 901), które wypracowali i wskazali Przedstawiciele Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pracowników i Sympatyków Środowiskowych Domów Samopomocy?
3. Jakie inne rozwiązania przedstawionych problemów dostrzega ministerstwo?

Z wyrazami szacunku

Posłanka Katarzyna Osos