Interpelacja w sprawie wykluczenia Polaków zarabiających w walutach obcych z dostępu do kredytów hipotecznych w PLN na skutek obowiązywania Rekomendacji S KNF

Szanowny Panie Ministrze,

celem wprowadzenia w 2017 r. ustawy o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami, a także wcześniejszych i późniejszych zmian Rekomendacji S Komisji Nadzoru Finansowego była ochrona konsumentów przed ryzykiem walutowym i powtórką sytuacji związanej z kredytami frankowymi. Zasada, aby kredyt hipoteczny był udzielany w tej walucie, w której kredytobiorca uzyskuje większość dochodów, miała minimalizować ryzyko kursowe i wzmacniać stabilność systemu bankowego.

W polskich realiach powstał jednak efekt uboczny nieprzewidziany przez ustawodawcę. Banki komercyjne praktycznie zrezygnowały z oferowania kredytów hipotecznych w walutach obcych (obecnie jedynie pojedyncze produkty w EUR), a jednocześnie – powołując się na art. 6 ust. 1 ustawy i rekomendacje KNF – odmawiają udzielania kredytów w PLN osobom, których główne dochody pochodzą z waluty innej niż złoty. Połączenie tych dwóch faktów skutkuje wykluczeniem tysięcy obywateli z dostępu do jakiejkolwiek formy kredytu hipotecznego w Polsce.

Dotyczy to przede wszystkim marynarzy zarabiających w USD, NOK czy GBP, kierowców międzynarodowych otrzymujących część wynagrodzenia w EUR, pracowników offshore zatrudnionych na kontraktach walutowych, specjalistów wykonujących zdalne kontrakty w EUR lub USD, a także Polaków czasowo pracujących za granicą. Paradoks polega na tym, że są to osoby często o ponadprzeciętnych i stabilnych dochodach, które – wbrew intencjom ustawodawcy – stają się grupą całkowicie odciętą od polskiego rynku kredytów hipotecznych.

Prowadzi to do sytuacji absurdalnej: obywatel Polski, który zarabia w walucie obcej i chce kupić mieszkanie w kraju, gdzie mieszka jego rodzina i gdzie płaci podatki, nie może zaciągnąć kredytu w złotówkach. Tymczasem ten sam obywatel bez większych przeszkód uzyska kredyt hipoteczny w banku hiszpańskim, niemieckim czy francuskim, jeśli zechce kupić nieruchomość w tamtych państwach. W efekcie część Polaków zmuszona jest przenosić swoje inwestycje i ośrodek życiowy poza granice kraju, co osłabia więzi gospodarcze i społeczne tych osób z Polską.

Obecny stan prawny budzi poważne wątpliwości konstytucyjne. Po pierwsze, art. 32 Konstytucji RP stanowi, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Wykluczanie obywateli zarabiających w walutach obcych z prawa do kredytu w walucie narodowej, podczas gdy obywatele zarabiający w złotych mają do niego dostęp, jest jawnym przejawem nierówności i dyskryminacji. Po drugie, art. 75 Konstytucji RP nakłada na władze publiczne obowiązek prowadzenia polityki sprzyjającej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli. Obecne przepisy stoją w sprzeczności z tym obowiązkiem, ponieważ uniemożliwiają wielu obywatelom nabycie mieszkania w Polsce.

Rozwiązanie problemu wymaga rewizji Rekomendacji S KNF, ale przede wszystkim – nowelizacji art. 6 ust. 1 ustawy o kredycie hipotecznym. Konieczne jest wprowadzenie przepisu gwarantującego, że każdy obywatel mający ośrodek interesów życiowych w Polsce, ma zawsze prawo do kredytu w PLN, niezależnie od waluty, w której uzyskuje dochody, a dodatkowo może mieć prawo do kredytu w walucie swoich zarobków, jeśli bank taki produkt oferuje. Taki model jednocześnie eliminuje ryzyko „kredytów frankowych” i usuwa obecne, niezamierzone wykluczenie.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów dostrzega problem wykluczenia obywateli Polski zarabiających w walutach obcych z możliwości zaciągania kredytów hipotecznych w PLN?
2. Czy Ministerstwo Finansów dokonało analizy skali zjawiska, tj. ilu Polaków dotyczy ten problem i jakie grupy zawodowe są najbardziej nim obciążone?
3. Czy Ministerstwo Finansów planuje działania mające na celu zmianę brzmienia art. 6 ustawy o kredycie hipotecznym oraz Rekomendacji S KNF, tak aby każdy obywatel mający ośrodek interesów życiowych w Polsce, miał zawsze prawo do zaciągnięcia kredytu w PLN, niezależnie od waluty uzyskiwanych dochodów?
4. Czy minister finansów, jako członek Komisji Nadzoru Finansowego, poprze postulowaną zmianę i zgłosi inicjatywę rewizji Rekomendacji S w tym zakresie?
5. Czy Ministerstwo Finansów prowadziło konsultacje z bankami, Związkiem Banków Polskich lub organizacjami reprezentującymi marynarzy, kierowców, pracowników offshore i Polaków pracujących za granicą w sprawie negatywnych skutków obowiązujących regulacji?
6. Czy w ocenie Ministerstwa Finansów obecne brzmienie art. 6 ust. 1 ustawy jest zgodne z art. 32 oraz art. 75 Konstytucji RP?

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Szymański
Poseł na Sejm RP