Interpelacja w sprawie problemów samorządów związanych z wprowadzeniem systemu kaucyjnego od dnia 1 października 2025 r.

Zgodnie z zapowiedziami od dnia 1 października 2025 r. w Polsce ma zostać uruchomiony system kaucyjny obejmujący m.in. butelki plastikowe i szklane. Rozwiązanie to, choć w założeniu ma cele prośrodowiskowe i może zwiększyć poziom odzysku surowców, rodzi istotne wątpliwości prawne, organizacyjne oraz społeczno-gospodarcze. Zgłaszane przez ekspertów, samorządy i przedsiębiorców obawy dotyczą w szczególności:

• Braku jasnych reguł rozliczania poziomów odzysku i recyklingu za rok 2025 przy uruchomieniu systemu w trakcie roku kalendarzowego. Samorządy nie mają informacji, czy i w jaki sposób opakowania zbierane w ramach systemu kaucyjnego będą zaliczane do gminnych poziomów odzysku i recyklingu; nie zostały również wydane niezbędne akty wykonawcze lub wytyczne w tym zakresie.

• Niewystarczającej informacji i edukacji konsumentów dotyczącej nowych obowiązków, zasad zwrotu opakowań oraz katalogu opakowań objętych kaucją. Z doniesień medialnych wynika ponadto, że na niespełna dwa tygodnie przed planowanym startem systemu nie zostały zawarte umowy pomiędzy operatorami, a brak jest pełnej integracji systemów informatycznych operatorów z systemami placówek handlowych.

• Możliwego wzrostu kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami w gminach, co może skutkować istotnym wzrostem opłat dla mieszkańców (szacunki mówią nawet o 20-30%).

W związku z powyższym proszę Panią Minister o udzielenie wyczerpującej informacji i odpowiedzi na następujące pytania:

1. W jaki sposób ministerstwo zapewni prawidłowe i przejrzyste rozliczenie poziomów odzysku i recyklingu za rok 2025 w sytuacji, gdy system kaucyjny rozpocznie funkcjonowanie od 1 października 2025 r.? Czy ministerstwo przygotuje szczegółowe wytyczne metodyczne dla samorządów (i jeśli tak – kiedy planuje ich publikację)?

2. Jakie konkretne działania informacyjno-edukacyjne (zakres, terminy, budżet, grupy docelowe) ministerstwo zamierza zrealizować przed i po uruchomieniu systemu, aby zapewnić rzetelną informację dla konsumentów na temat zasad funkcjonowania systemu, katalogu opakowań objętych kaucją oraz procedury zwrotu?

3. Czy ministerstwo posiada informację, kiedy zostanie zawarta umowa współpracy między operatorami przewidziana w przepisach ustawowych? W przypadku jej braku lub braku integracji systemów IT operatorów i placówek handlowych – jakie ryzyka funkcjonowania systemu zidentyfikowano i jakie scenariusze awaryjne oraz działania naprawcze ministerstwo przewiduje?

4. Czy w aktach wykonawczych lub wytycznych przewidziano minimalne standardy dostępności punktów zwrotu (np. minimalna liczba punktów na określoną liczbę mieszkańców), ze szczególnym uwzględnieniem terenów wiejskich i małych miast? Jeśli tak, proszę o przekazanie tych standardów; jeśli nie – czy ministerstwo rozważa ich wprowadzenie?

5. Czy ministerstwo posiada aktualne dane i analizy dotyczące rozmieszczenia placówek handlowych spełniających kryteria wskazane w przepisach (np. sklepy o powierzchni powyżej 200 m2) w gminach wiejskich i małych miastach? Proszę o przedstawienie kluczowych wniosków z tych analiz.

6. Na dzień dzisiejszy – według jakich danych – ile gmin będzie dysponować wyłącznie jednym punktem odbioru, a w ilu gminach brak jest lokalizacji spełniających wymogi? Proszę o wskazanie źródeł danych, zastosowanej metodologii oraz daty ich aktualizacji.

7. Czy ministerstwo identyfikuje ryzyko, że mieszkańcy będą musieli pokonywać znaczne odległości (np. kilkunastu kilometrów) w celu zwrotu opakowań? Jakie konkretne środki zaradcze (np. obowiązek zapewnienia mobilnych punktów zbiórki, wsparcie dla operatorów, instrumenty kompensacyjne) ministerstwo planuje wdrożyć, aby zapewnić dostępność systemu na obszarach słabo zurbanizowanych?

8. Jakie mechanizmy kontrolne i sankcje ministerstwo przewiduje w celu zapobiegania nadużyciom wynikającym ze zwolnienia operatorów z obowiązku posiadania zezwoleń na zbieranie i magazynowanie odpadów? Które instytucje będą uprawnione do nadzoru i kontroli przedsiębiorców prowadzących działalność w ramach systemu kaucyjnego?

9. Czy ministerstwo planuje wprowadzić regulacje, które zagwarantują, że środki z niezwróconych kaucji będą przeznaczane na cele środowiskowe, edukacyjne lub rozwój systemu? Jeśli tak – jakie zasady alokacji i mechanizmy rozliczania tych środków będą obowiązywać?

10. Czy ministerstwo zamierza monitorować wpływ systemu kaucyjnego na ceny detaliczne produktów? Jeśli tak – w jakim zakresie i z jaką częstotliwością będą prowadzone takie analizy oraz jakie wskaźniki będą brane pod uwagę?

11. Jakie działania ministerstwo planuje podjąć, aby zminimalizować ryzyko istotnego wzrostu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla mieszkańców (wskazywanego przez ekspertów na poziomie 20-30%)? Czy przewidziano instrumenty wsparcia lub kompensacji dla gospodarstw domowych o niższych dochodach?

12. Ile placówek handlowych w Polsce posiada zawarte umowy z operatorami systemu na dzień dzisiejszy?

13. Na podstawie jakich danych ministerstwo oszacowało obecny (dotyczący lat minionych) poziom recyklingu butelki PET i puszki aluminiowej w Polsce na poziomie ok. 45%? Udzielenie precyzyjnej odpowiedzi na to pytanie ma fundamentalne znaczenia dla oceny poprawności założeń leżących u podstaw wdrażanego systemu oraz oceny jego zasadności.

Zwracam się z prośbą o analizę powyższych zagadnień i przedstawienie kompleksowej informacji w tej sprawie.