Interpelacja w sprawie nowych przepisów ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich

Szanowna Pani Minister!

W dniu 15.02.2024 r. wchodzą w życie znowelizowane przepisy ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Nowe regulacje nakładają na pracodawców z szeroko rozumianej branży edukacyjnej szereg nowych obowiązków. Dyrektorzy placówek edukacyjnych zgłaszają liczne problemy interpretacyjne związane z wykonywaniem tychże obowiązków.

Art. 21 ust. 1 tejże ustawy zobowiązuje pracodawców do wykonania szeregu czynności sprawdzających wobec osób mających świadczyć pracę lub być dopuszczonymi do działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem lub opieką nad małoletnimi. Problemów interpretacyjnych nastręcza już samo pojęcie pracy lub działalności związanej z edukacją i opieką. Wątpliwości dotyczą zwłaszcza personelu administracji i obsługi w placówkach edukacyjnych. W doktrynie funkcjonuje zarówno pogląd, że rygorom weryfikacyjnym podlega cały personel placówki, bez względu na zakres obowiązków i stopień kontaktu z małoletnimi (Ochrona danych osobowych w zatrudnieniu, pod red. D. Doerre-Kolasy, C. H. Beck, Warszawa 2020, s. 164.), jak i stanowisko przeciwne, że przepis należy stosować wąsko, wobec tych tylko osób, których kontakty z małoletnimi wynikają z zakresu ich obowiązków, jak np. pomoce nauczyciela. Zwolennicy tego stanowiska wskazują na art. 24 tejże ustawy, przewidujący karę za nadużycie uprawnień do weryfikacji.

Art. 21 ust. 4 wprowadza, dla obywateli innych państw, obowiązek przedłożenia pracodawcy informacji z rejestru karnego państwa obywatelstwa uzyskiwanej do celów działalności zawodowej lub wolontariackiej związanej z kontaktami z dziećmi. Analogiczny obowiązek, dostarczenia informacji z rejestru karnego państwa obcego, na obywateli polskich, którzy w okresie ostatnich 20 lat zamieszkiwali za granicą, nakłada art. 21 ust. 5. Dokumenty takie powinny być, zgodnie z ustawą z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim, przetłumaczone na język polski. Nie jest jasne, kto i w jakim trybie powinien uzyskać przekład dokumentu i ponieść jego koszty. Nie jest też jasne, czy dokumenty takie posiadają jakieś okresy ważności, czy też należy je uzyskiwać, ponosząc odpowiednie koszty, każdorazowo, w związku np. z zawieraniem kolejnych umów na czas określony, umów cywilnoprawnych etc.

Art. 21 ust. 5 obliguje do przedłożenia pracodawcy informacji z rejestru karnego państwa obcego, obywateli polskich, którzy w okresie ostatnich 20 lat zamieszkiwali za granicą. Nie zostało zdefiniowane pojęcie zamieszkiwania. W związku z tym nie wiadomo jakie pobyty podlegają tym rygorom. Czy decyduje długość pobytu (jeśli tak, to jaka?), czy też jego charakter. Wobec mnogości stypendiów zagranicznych, staży, wymiany studenckiej, pobytów au pair etc. kwestia ta wymaga pilnego uściślenia.

Art. 21 ust. 7 wprowadza dwa wyjątki od obowiązku przedłożenia informacji z rejestru karnego: jeśli prawo danego państwa nie przewiduje wydawania takich dokumentów lub państwo nie prowadzi rejestru karnego. 14.10.2023 r. Pani mec. Monika Horna-Cieślak, w wywiadzie dla serwisu prawo.pl poinformowała, że „planowane jest przygotowanie m.in. listy krajów ze wskazaniem, gdzie znajdują się stosowne rejestry”. Do dnia dzisiejszego brak jest informacji o powstaniu takiej listy. Sytuacja ta pozbawia pracodawców możliwości weryfikacji ewentualnych oświadczeń o niemożności dostarczenia stosownego dokumentu.

Biorąc pod uwagę zarysowane wyżej problemy, proszę o precyzyjne i pilne zajęcie stanowiska we wskazanych kwestiach, a w szczególności:

1. Jak należy rozumieć pojęcie pracy lub dopuszczenia do działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem lub opieką nad małoletnimi? Czy za takie osoby należy uznawać cały, bez wyjątku, personel placówek edukacyjnych, a jeśli nie, proszę o wskazanie kryteriów, którymi należy kierować się kwalifikując pracowników do tej grupy?
2. Kto i w jakim trybie zobowiązany jest uzyskać przekład informacji z rejestru karnego państwa obcego i ponieść jego koszty?
3. Czy informacje z rejestrów karnych państw obcych i ich tłumaczenia należy pozyskiwać każdorazowo przy zawieraniu kolejnych umów z tym samym pracodawcą?
4. Jak należy rozumieć użyte w art. 21 ust. 5 pojęcie zamieszkiwania? Jakiego rodzaju pobyty za granicą skutkować będą obowiązkiem dostarczania informacji z rejestru karnego państwa pobytu?
5. Kiedy i gdzie dostępne będzie narzędzie, w postaci listy państw nieprowadzących rejestrów karnych lub niewydających informacji z tych rejestrów?
6. Czy, biorąc pod uwagę cel wprowadzanych regulacji, przepisy art. 21 ust. 1-9 należy odnosić wyłącznie do osób nowo zatrudnianych po 15.02.2024 r., czy też należy wykonać czynności sprawdzeniowe także wobec osób już zatrudnionych, w zakresie, w jakim nie zostały wcześniej wykonane?

Z poważaniem

Poseł na Sejm RP
Michał Wawer