Interpelacja w sprawie aktualizacji "Mapy drogowej transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym"

Szanowna Pani Ministro,

w dniu 10 września 2019 roku Rada Ministrów podjęła uchwałę w sprawie przyjęcia „Mapy drogowej transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym” przedłożoną przez ówczesnego ministra przedsiębiorczości i technologii.

„Mapa drogowa transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym” jest jednym ze strategicznych projektów „Strategii na rzecz odpowiedzialnego rozwoju”. Gospodarka o obiegu zamkniętym jest jednym z priorytetów polityki gospodarczej Komisji Europejskiej.

Pod koniec 2015 r. KE opublikowała komunikat „Zamknięcie obiegu – plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym”. To nowa koncepcja gospodarcza, w której produkty, materiały oraz surowce mają pozostawać w gospodarce tak długo, jak jest to możliwe, a wytwarzanie odpadów powinno być zminimalizowane. Ma to prowadzić do stworzenia zrównoważonej, niskoemisyjnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarki. Idea ta uwzględnia wszystkie etapy życia produktu – od pozyskania surowca przez projektowanie produktu, jego produkcję, konsumpcję, zbieranie odpadów aż do ich zagospodarowania. Przygotowanie dokumentu było konieczne, bo wyczerpywanie się surowców, wzrost ich cen oraz rosnąca zależność od dostawców z krajów trzecich stanowią poważne zagrożenie dla dalszego rozwoju gospodarczego Polski oraz wyzwanie w kontekście ochrony środowiska.

Wdrażanie gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) oznacza odejście od dotychczasowego podejścia opierającego się na zasadzie „weź – wyprodukuj – zużyj – wyrzuć”, w którym odpady traktowane są jako ostatni etap życia produktu. W gospodarce o obiegu zamkniętym istotne jest, aby odpady, jeżeli już powstaną, były traktowane jak surowce wtórne i wykorzystane do ponownej produkcji. Budowanie gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) ma zwiększyć innowacyjność polskich przedsiębiorców oraz podnieść ich konkurencyjność w stosunku do podmiotów z innych części Europy i świata.

Dokument zawiera zestaw narzędzi legislacyjnych i pozalegislacyjnych, których celem było wprowadzenie w Polce modelu GOZ oraz ograniczenie powstawania odpadów.

W dokumencie zdefiniowano następujące obszary działania:

• zrównoważona produkcja przemysłowa – chodzi o istotną rolę przemysłu w polskiej gospodarce oraz nowe możliwości jego rozwoju,
• zrównoważona konsumpcja – pokazano, jak duże zmiany są możliwe na tym, często pomijanym, etapie z cyklu życia produktu (np. konsument mógłby kupować mniej towarów i lepiej wykorzystywać te, które już ma),
• biogospodarka – dotyczy gospodarowania surowcami odnawialnymi, co w polskich realiach ma wyjątkowy potencjał,
• nowe modele biznesowe – chodzi o możliwe kierunki przeorganizowania się przedsiębiorców, tak aby ich działalność zmierzała do „zamykania obiegu”,
• wdrażanie, monitorowanie i finansowanie GOZ.

Dokument ten jak dotąd nie został znowelizowany, pomimo że problematyka gospodarki o obiegu zamkniętym uległa znaczącej rozbudowie i przeobrażeniu wynikającemu m.in. ze zmian technologicznych zarówno co do kolejnych obszarów objętych transformacją, jak i zmian zapatrywania się na obszary dotychczas unormowane w pierwotnych dokumentach unijnych, które stały się podstawą monitorowania przez państwa członkowskie w ramach wskaźników dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym. Tym samym akty prawne, które stanowiły podstawę do opracowania i przyjęcia „Mapy drogowej transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym”, jak np. Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie monitorowania gospodarki o obiegu zamkniętym z dnia 16 stycznia 2018 roku (SWD(2018) 17 final), zostały znacząco zmienione, o czym świadczy np. Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie zmienionych ram monitorowania gospodarki o obiegu zamkniętym” (COM(2023) 306 final, C/2024/889) (Dz. U. UE C z dnia 6 lutego 2024 r.), czy też znacznie rozbudowane, co wynika m.in. z rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 10 lutego 2021 r. w sprawie nowego planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym (2020/2077(INI), 2021/C 465/03)(Dz. U. UE C z dnia 17 listopada 2021 r.), a nawet stanowią całkowitą nowość, gdyż pewne obszary, jak np. zielone obligacje (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2631 z dnia 22 listopada 2023 r. w sprawie europejskich zielonych obligacji oraz opcjonalnego ujawniania informacji na temat obligacji wprowadzanych do obrotu jako zrównoważone środowiskowo i obligacji powiązanych ze zrównoważonym rozwojem), dotychczas nieunormowane, doczekały się ważnych uregulowań prawnych.

Wskazane akty już wymusiły i wymuszają w dalszym ciągu uchwalanie przez Parlament Europejski kolejnych aktów prawnych – czy to w formie dyrektyw, czy też rozporządzeń – w ramach realizacji inicjatyw Zielonego Ładu, jak np. „Gotowi na 55”, „Europejskie prawo klimatyczne”, „Strategia UE w zakresie przystosowania się do zmian klimatu”, „Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030”, „Strategia od pola do stołu” (tu. umowa UE-Mercosur), „Europejska strategia przemysłowa”, „Nowe i zużyte baterie”, „Sprawiedliwa transformacja", „Czysta, przystępna cenowo i bezpieczna energia”, „Unijna strategia w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności”, „Strategia leśna a wylesianie”, które bezpośrednio oddziałują na krajowych przedsiębiorców i rolników, a wkrótce w ramach mechanizmu ETS2 zaczną oddziaływać na obywateli.

Już dziś przedsiębiorcy, którzy sporządzają sprawozdawczość zrównoważonego rozwoju na podstawie przepisów zmienionej ustawy o rachunkowości, która wdrożyła do krajowego porządku prawnego dyrektywę CSRD, zobowiązani są wskazywać, jaki model biznesowy GOZ realizują w firmie, czy też jaki model realizują ich partnerzy biznesowi. Z kolei przedsiębiorcy ubiegający się o uzyskanie dofinansowania na zakup środków trwałych służących przejściu firmy na gospodarkę o obiegu zamkniętym m.in. ze środków przyznawanych przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości, w ramach choćby działania A.2.2.1., zobowiązani są we wniosku o dofinansowanie podać, w jaki sposób realizują w firmie dokument pt. „Mapa drogowa transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym”. Podobna praktyka obowiązuje w firmach leasingowych oraz bankach, które, przyznając dofinansowanie, zobowiązane są sprawdzić, czy inwestycja, która ma uzyskać dofinansowanie, będzie zrównoważona środowiskowo w rozumieniu rozporządzenia taksonomicznego.

Tym samym praktyka stosowania prawa wymaga od przedsiębiorców wskazywania, w jaki sposób realizują ww. dokument, który w świetle zmian w ustawodawstwie unijnym utracił swoją aktualność.

W świetle przedstawionych faktów proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:

Czy Pani Minister dostrzega potrzebę zaktualizowania dokumentu pt. „Mapa drogowa transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym”, a jeśli tak, to kiedy dokument ten zostanie skierowany do uzgodnień międzyresortowych i społecznych?

Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytanie w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Habura