Interpelacja w sprawie wprowadzenia skutecznych ograniczeń wiekowych do filmów kinowych

Szanowna Pani Minister,

art. 18 ust. 5a ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (tekst jednolity: Dz. U. 2022 poz. 1722) już od ponad 21 lat (pierwotne brzmienie ustalone nowelizacją z dnia 2 kwietnia 2004 r., Dz. U. 2004 nr 91 poz. 874) przewiduje, że nadawcy są obowiązani do kwalifikowania i oznaczania audycji lub innych przekazów zawierających sceny lub treści mogące mieć negatywny wpływ na prawidłowy fizyczny, psychiczny lub moralny rozwój małoletnich – odpowiednim symbolem graficznym (w przypadku emisji telewizyjnej) albo zapowiedzią słowną (w przypadku emisji radiowej). Wydane na podstawie art. 18 ust. 6 tej ustawy rozporządzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 13 kwietnia 2022 r. (Dz. U. 2022 poz. 938) określa m.in. cechy, szczegółowe warunki kwalifikowania, rozpowszechniania i sposób zapowiadania audycji lub innych przekazów, podział małoletnich na kategorie wiekowe, godziny nadawania audycji lub innych przekazów przeznaczonych dla danej kategorii wiekowej, wzory symboli graficznych i formuł zapowiedzi oraz sposób ich prezentacji. Nowelizacją z dnia 12 października 2012 r. (Dz. U. 2012 poz. 1315) dodano analogiczne przepisy, obejmujące także treści udostępniane na żądanie (VOD), do ustawy (art. 47e) oraz wydano rozporządzenie, którego obecnym odpowiednikiem jest rozporządzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 13 kwietnia 2022 r. (Dz. U. 2022 poz. 913).

Tymczasem jednak analogiczne ograniczenia nie zostały wprowadzone w stosunku do filmów kinowych, co budzi poważne wątpliwości z punktu widzenia nie tylko konstytucyjnej zasady ochrony dzieci przed demoralizacją (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP), ale także konstytucyjnej zasady równego traktowania (art. 32 Konstytucji RP). Sprawa ta była już przedmiotem m.in. interpelacji poseł Katarzyny Matusik-Lipiec z Platformy Obywatelskiej w 2009 r. (interpelacje poselskie nr 11250 i 11251 w Sejmie VI kadencji), posła Pawła Grabowskiego z Kukiz’15 w 2016 r. (interpelacja poselska nr 6371 w Sejmie VIII kadencji), oraz posła Andrzeja Melaka z Prawa i Sprawiedliwości w 2018 r. (interpelacja poselska nr 28199 w Sejmie VIII kadencji), a także interwencji rzecznika praw dziecka Marka Michalaka w latach 2008, 2011, 2013, 2014, 2015 (sprawy o sygnaturach: ZBIA/500/59-1/08/AK, ZSS/500/27/2011/JZ, ZSS/500/12/2013/JZ, ZSS/500/7/2014/JZ, ZSS.422.40.2015.MW).

Owocem zaangażowania RPD było powołanie Zespołu roboczego do spraw regulacji nadawania filmom oznaczenia kategorii wiekowej, w skład którego weszli przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, Instytutu Prawa Konkurencji oraz Biura Rzecznika Praw Dziecka. Zespół ten opracował projekt ustawy o zasadach kwalifikacji i oznaczania filmów – przekazany 21 stycznia 2016 r. ministerstwu. Z informacji o działalności RPD w 2017 r. wynika, że „Projekt uzyskał poparcie Ministerstwa [sygnatura sprawy: DWIM/38/26], jednak zdaniem resortu wymaga dalszych konsultacji”. Na początku 2019 r. ówczesny minister Piotr Gliński stwierdził jednak, że: „Wypracowane robocze propozycje rozwiązań zostały przekazane do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który wyraził wątpliwości odnośnie do skutków ich zastosowania”. Informacja o działalności RPD za rok 2018 nigdy nie została złożona, w informacjach z lat 2019-2020 i 2024 brak wzmianek o kwestii oznaczania filmów kinowych, a w informacjach z lat 2021-23 kwestia ta jest tylko ogólnie wspomniana.

W niedawnym piśmie z dnia 29 lipca 2025 r. (sygnatura: ZZS.422.31.2025.KT) RPD Monika Horna-Cieślak sygnalizuje, że wciąż, pomimo upływu 17 lat od rozpoczęcia zaangażowania RPD w tym obszarze: „jakiekolwiek oznakowanie publikacji książkowych lub filmów wyświetlanych w kinach nie jest unormowane prawnie. Informacja o sugerowanym wieku dziecka, do którego kierowana jest oferta, niejednokrotnie umieszczane jest na przez wydawców książek lub dystrybutorów filmów z własnej woli. W ujęciu ogólnym taka samoregulacja (częstokroć ujęta w tzw. kodeksy dobrych praktyk) – wobec braku regulacji ustawowej – może być środkiem ochrony małoletnich przed treściami szkodliwymi. Ale czy jest wystarczająca? Można poddać bowiem w wątpliwość czy informacja przekazywana przez wymienionych odznaczać się będzie walorem użyteczności, wyrażającym się w rzetelnym i obiektywnym powiadomieniu zainteresowanych o przypisaniu publikacji lub filmu do określonej kategorii wiekowej”.

RPD przywołała przy tym stosowne fragmenty Konwencji o Prawach Dziecka (Dz. U. 1991 nr 120 poz. 526) – art. 13 ust. 2 lit. b, który przewiduje, że prawo dziecka do swobody otrzymywania informacji w formie artystycznej może podlegać „pewnym ograniczeniom, lecz tylko takim, które są przewidziane przez prawo i które są konieczne do ochrony […] zdrowia albo moralności społecznej”, oraz art. 17 lit. e, zgodnie z którym Państwa-Strony zobowiązują się zachęcać „do rozwijania odpowiednich kierunków działalności dla ochrony dzieci przed informacjami i materiałami szkodliwymi z punktu widzenia ich dobra, mając na względzie postanowienia artykułów 13 i 18”. Ze swojej strony pragnę zarazem przypomnieć, że Polska, ratyfikując wspomnianą Konwencję w 1991 r., zastrzegła w niej własną deklarację interpretacyjną, w myśl której „Rzeczpospolita Polska uważa, że wykonania przez dziecko jego praw określonych w konwencji, w szczególności praw określonych w artykułach od 12 do 16, dokonuje się z poszanowaniem władzy rodzicielskiej, zgodnie z polskimi zwyczajami i tradycjami dotyczącymi miejsca dziecka w rodzinie i poza rodziną”.

W związku z powyższym, mając na uwadze konstytucyjną zasadę ochrony dzieci przed demoralizacją (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP) oraz konstytucyjną zasadę równego traktowania (art. 32 Konstytucji RP), a także art. 13, art. 17 i polską deklarację interpretacyjną Konwencji o Prawach Dziecka, kieruję do Pani Minister następujące pytania:

1. Jakie działania w opisywanej sprawie podjęło ministerstwo w latach 2015-2023, a jakie w latach 2023-2025?
2. Wnoszę o udostępnienie całości korespondencji prowadzonej w opisywanej sprawie z przedstawicielami Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, Instytutu Prawa Konkurencji, Biura Rzecznika Praw Dziecka, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (a także z innymi podmiotami, o ile była prowadzona) w latach 2015-2025, lub przynajmniej wskazanie, ile pism i w jakich datach zostało sporządzonych oraz otrzymanych w korespondencji z tymi podmiotami.
3. Wnoszę o udostępnienie pełnej treści wspomnianego wyżej projektu ustawy skierowanego do ministerstwa przez rzecznika praw dziecka w 2016 r. wraz z uzasadnieniem oraz innymi dokumentami (o ile zostały załączone) – w finalnej (najbardziej aktualnej) wersji (o ile podlegała ona modyfikacjom w stosunku do wersji pierwotnej).

Z wyrazami szacunku

Karina Bosak
Poseł na Sejm RP