Interpelacja w sprawie zwiększającej się liczby pensjonariuszy młodzieżowych ośrodków wychowawczych (MOW), na przykładzie placówek położonych na terenie pow. siedleckiego

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z tym, że Ministerstwo Sprawiedliwości nadzoruje pracę komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego (MOW), zwracam się o udostępnienie danych o liczbie nieletnich kierowanych do MOW w całej Polsce w latach 2023, 2024 i pierwszej połowie 2025 roku w celu porównania tych danych z liczbą nieletnich kierowanych do dwóch niepublicznych placówek położonych na terenie powiatu siedleckiego i dotowanych przez ten powiat. Nadmieniam, że powiat siedlecki zwrócił się do przewodniczącej ww. komisji z wnioskiem o udostępnienie takich danych, jednak departament Ministerstwa Sprawiedliwości nadzorujący pracę komisji odmówił udzielenia informacji, wskazując na brak uprawnień do administrowania systemem kierowania nieletnich do MOW.

System finansowania niepublicznych MOW opiera się na dotacjach przekazywanych przez powiat, na terenie którego placówka jest zarejestrowana. Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 października 2017 roku o finansowaniu zadań oświatowych niepubliczne placówki, o których mowa w art. 2 pkt 7 i 8 ustawy Prawo oświatowe (MOW), otrzymują na każdego wychowanka dotację z budżetu powiatu w wysokości równej przewidzianej kwocie potrzeb oświatowych na takiego wychowanka na terenie powiatu. Dodatkowo niepubliczne MOW posiadające w swoich strukturach szkołę otrzymują niezależnie od dotacji, o której mowa w ust. 1, na każdego ucznia tej szkoły, przedszkola lub oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej dotację z budżetu powiatu w wysokości, o której mowa w art. 17 ust. 5, art. 19 ust. 5 lub art. 26 ust. 1 tej ustawy. Miesięczne kwoty dotacji na wychowanka MOW są obliczane na podstawie potrzeb oświatowych i wynoszą w powiecie siedleckim w bieżącym roku odpowiednio:

- 10 884,96 zł na wychowanka MOW przebywającego w placówce, będącego jednocześnie uczniem szkoły podstawowej specjalnej w MOW;
- 10 688,25 zł na wychowanka MOW przebywającego w placówce, będącego jednocześnie uczniem liceum specjalnego w MOW;
- 4 299,15 zł na wychowanka skierowanego, który nie został jeszcze doprowadzony do placówki (od dnia otrzymania skierowania z komisji MOW rezerwuje miejsce dla wychowanka do czasu doprowadzenia nieletniego do placówki na okres miesiąca, otrzymując za to ww. kwotę dotacji).

W przypadku posiadania przez ucznia szkoły w MOW orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego ze względu na zespół Aspergera powiat wypłaca co miesiąc kwotę 19 483,26 zł na ucznia szkoły podstawowej lub 19 286,55 zł na ucznia liceum.

Na koniec pierwszego półrocza 2025 roku w placówce przebywało 12 uczniów z zespołem Aspergera. Nieletni, wobec których sąd postanowi o zastosowaniu środka wychowawczego w postaci umieszczenia w MOW, są kierowani do placówki tego typu przez komisję do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego bez udziału i wpływu powiatu, na terenie którego znajduje się dany MOW, a który jest następnie zobligowany do wypłacania tej placówce dotacji na każdego wychowanka.

Zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 grudnia 2022 r. w sprawie komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego oraz trybu kierowania, przenoszenia i zwalniania nieletnich z tych ośrodków nieletniego kieruje się do ośrodka położonego najbliżej jego miejsca zamieszkania albo pobytu, chyba że ze względów wychowawczych lub organizacyjnych jest to niemożliwe.

Z informacji uzyskanych w trakcie kontroli przeprowadzonej w MOW w Gostchorzy wynika, że duża liczba wychowanków ww. placówki pochodzi z okolic Warszawy, ale również z województw śląskiego i pomorskiego. Ta sytuacja powoduje, że powiat siedlecki ponosi ogromne koszty związane z utrzymaniem w MOW wychowanków pochodzących głównie spoza terenu powiatu. Wysokie kwoty dotacji przypadające na wychowanka MOW powodują, że każdy przyrost liczby nieletnich skierowanych do dotowanej przez powiat siedlecki placówki powoduje znaczące obciążenie dla budżetu powiatu oraz konieczność wygospodarowania na ten cel dodatkowych środków własnych.

Potrzeby oświatowe (wcześniej subwencja oświatowa) ustalone na 15 maja 2024 roku nie zapewniają wystarczających środków na niepubliczne MOW-y, a wzrosty wydatków na ich finansowanie, wynikające ze wzrostu liczby wychowanków w trakcie roku budżetowego, nie są uzupełniane z budżetu państwa. Powoduje to konieczność finansowania dotacji dla MOW ze środków własnych, a co zatem idzie, rezygnacji z ważnych inwestycji w infrastrukturę oraz ograniczenia wydatków bieżących w innych obszarach działalności powiatu siedleckiego.

Od początku 2025 roku liczba nieletnich kierowanych do MOW w Gostchorzy i Wojnowie znacznie wzrosła, powodując ogromne obciążenia finansowe dla powiatu. Średnia liczba wychowanków w obu ośrodkach w 2024 roku wynosiła 97,42 oraz 5,9 wychowanków skierowanych, ale niedoprowadzonych, natomiast w pierwszym półroczu 2025 roku średnia liczba wychowanków w ww. placówkach wynosiła już 114,79 oraz 9,88 wychowanków niedoprowadzonych. To daje odpowiednio 18% wzrostu liczby wychowanków zakwaterowanych w MOW oraz 64% wzrostu liczby wychowanków niedoprowadzonych. Łączna kwota dotacji wypłaconych przez powiat siedlecki niepublicznym MOW w pierwszym półroczu 2025 roku wyniosła 8 197 383,73 zł, natomiast kwota potrzeb oświatowych ustalonych na 15 maja 2024 roku wynosi 13 049 198,86 zł. Przy założeniu, że średnia liczba wychowanków w obu placówkach nie zmniejszy się do końca roku budżetowego, powiat siedlecki będzie musiał wygospodarować ze środków własnych na ten cel ponad 3 miliony złotych. Prognozowana kwota dotacji na poziomie 16 milionów złotych rocznie pokazuje także skalę środków przeznaczonych na finansowanie niepublicznych MOW, w których przebywa średnio 114 wychowanków.

1. Czy wzrost liczby wychowanków MOW dotyczy całej Polski, czy występuje tylko na terenie powiatu siedleckiego?

2. Czy ministerstwo pracuje nad zmianami w systemie finansowania MOW?