Interpelacja w sprawie realizacji polsko-niemieckiego traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 17 czerwca 1991 roku

Zgodnie z zapisami traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 17 czerwca 1991 roku strona niemiecka zobowiązała się do umożliwienia osobom polskiego pochodzenia w Niemczech – rozumianym szeroko jako Polonia – rozwijania i podtrzymywania własnej tożsamości kulturowej, językowej oraz religijnej. Traktat polsko-niemiecki zawiera trzy artykuły (20–22) dotyczące problematyki mniejszości narodowych. Artykuł 20 ust. 1 stanowi, że członkowie mniejszości niemieckiej w Polsce oraz osoby polskiego pochodzenia w Niemczech mają prawo do swobodnego wyrażania, zachowania i rozwijania swojej tożsamości etnicznej, kulturalnej, językowej i religijnej – bez przymusu asymilacji. W ust. 2 obie strony zobowiązały się do realizacji tych praw zgodnie z międzynarodowymi standardami, w tym m.in.: Powszechną Deklaracją Praw Człowieka (1948), Europejską Konwencją Praw Człowieka (1950), Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych (1966) oraz aktem końcowym KBWE (1975).

W związku z powyższym proszę o wskazanie, jak obecnie wygląda sytuacja w Niemczech w zakresie możliwości uzyskania finansowania dla organizacji polonijnych, w szczególności w wymiarze utrzymania ich struktur, które – zgodnie z literą traktatu – powinny mieć zagwarantowaną możliwość realizowania swojej działalności. Podkreślam przy tym, że powoływanie się na federalizm nie znajduje uzasadnienia prawnego, ponieważ traktat został ratyfikowany również przez Bundesrat, a więc wszystkie kraje związkowe są jego stroną i mają obowiązek jego realizacji.

Jednocześnie należy wyraźnie odróżnić zobowiązania wynikające z traktatu od niemieckiej polityki migracyjnej, która ma zupełnie inny charakter i cele. Polityka migracyjna służy wsparciu w integracji nowo przybyłych obywateli, realizowana jest w oparciu o unijne dyrektywy i krajowe programy, a jej adresatami są osoby, które dopiero osiedliły się w Niemczech. Procesy te nie mają związku z realizacją zobowiązań traktatowych wobec Polonii, a w pewnych aspektach mogą wręcz pozostawać z nimi w sprzeczności. Polityka migracyjna służy bowiem interesowi państwa niemieckiego w zakresie integracji cudzoziemców, podczas gdy zobowiązania traktatowe dotyczą ochrony praw historycznie ukształtowanej społeczności polskiej w Niemczech. Łączenie obu obszarów prowadzi do zacierania granicy między Polonią a migrantami i w konsekwencji osłabia realizację zapisów traktatowych. Polityka polonijna ma jasno określony charakter i nie powinna być utożsamiana ze wsparciem polityki migracyjnej państwa, w którym osiedlają się Polacy.

Interesem państwa polskiego jest natomiast utrzymywanie trwałych kontaktów z Polonią i umożliwienie jej pełnego korzystania z praw wynikających z traktatu. Ochrona i wspieranie Polonii powinny mieć charakter systemowy i stabilny, a nie doraźny czy uzależniony od projektów migracyjnych.

Dopiero od 2023 roku rząd niemiecki rozpoczął finansowanie nauki języka polskiego w tzw. innych ośrodkach oświatowych, zgodnie z art. 25 pkt 7 traktatu. Projekt ten ma charakter tymczasowy, realizowany przez MSZ RFN i nie gwarantuje trwałego, systemowego wsparcia.

Proszę zatem o odpowiedź na następujące pytania:

1. W jakim zakresie rząd federalny oraz kraje związkowe implementowały zobowiązania traktatowe wobec Polonii?
2. Jakie instrumenty finansowe przewidziano na wsparcie organizacji polonijnych – rozumianych jako wspólnota narodowa wynikająca z zapisów traktatu, a nie jako element polityki migracyjnej?
3. Jakie działania podejmują poszczególne placówki konsularne w zakresie wspierania organizacji polonijnych?
4. Czy rząd polski wspiera organizacje migracyjne, które są częścią polityki państwa niemieckiego, oraz czy placówki konsularne angażują się w tego rodzaju wsparcie?
5. Jakie środki i na jakie projekty zostały przeznaczone w latach 2024–2025 w poszczególnych placówkach?
6. Na jakiej podstawie prawnej od 2023 roku odbywa się finansowanie nauczania języka polskiego w szkołach i organizacjach polonijnych w Niemczech?
7. Ile dokładnie w 2024 r. polskie państwo przeznaczyło na wsparcie mniejszości niemieckiej w Polsce?
8. Ile dokładnie w 2024 r. polskie państwo przeznaczyło na wsparcie mniejszości polskiej w Niemczech?