Interpelacja w sprawie działalności Instytutu Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka

Szanowny Panie Premierze,

Instytut Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka został utworzony na mocy ustawy z dnia 8 lutego 2018 r. o Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka (t.j. Dz. U. 2024 poz. 251) jako państwowa osoba prawna, której zasadniczym celem jest pogłębianie polsko-węgierskiej przyjaźni i współpracy. Ustawa w art. 5 ust. 2 w sposób jednoznaczny określa katalog zadań instytutu, do których należą między innymi: przekazywanie młodym pokoleniom znaczenia tradycji polsko-węgierskiej, wspieranie współpracy naukowej, inicjatyw oraz projektów naukowych i oświatowych mających na celu wzajemne poznanie języka, kultury, historii i polityki obu państw, a także finansowanie lub dofinansowanie przedsięwzięć na rzecz współpracy polsko-węgierskiej.

W latach 2018-2023 instytut prowadził aktywną działalność zgodną z ustawowym mandatem. Do jego przedsięwzięć należały m.in. program nauczania języka węgierskiego i polskiego skierowany do młodzieży z Polski i Węgier, coroczna organizacja Polsko-Węgierskiego Uniwersytetu Letniego w Krasiczynie oraz w 2023 r. Letniej Akademii Wyszehradzkiej w Budapeszcie, działalność wydawnicza obejmująca publikacje o charakterze zarówno naukowym, jak i popularnonaukowym czy publicystycznym, programy grantowe i stypendialne oraz organizacja konkursu historycznego „Polska-Węgry – Historia Przyjaźni”.

Po zmianie władzy w roku 2023 doszło jednak do istotnych przekształceń w funkcjonowaniu instytutu. W dniu 12 czerwca 2024 roku pan Maciej Szymanowski — hungarysta i ekspert w zakresie relacji polsko-węgierskich, posiadający bogate doświadczenie akademickie i dyplomatyczne — został odwołany ze stanowiska dyrektora instytutu, a sam instytut miał zostać początkowo zlikwidowany. W 2025 roku zawieszono lub zlikwidowano kluczowe przedsięwzięcia, które stanowiły podstawę działalności instytutu, w tym cieszący się sukcesem program nauczania języka węgierskiego, program wydawniczy czy organizację obydwu uniwersytetów letnich, które nie odbyły się już w 2024 roku. Z końcem czerwca 2025 roku pracę w instytucie zakończyli pracownicy merytoryczni prowadzący ww. projekty — były to osoby z wieloletnim doświadczeniem w zakresie współpracy polsko-węgierskiej, w tym specjaliści posługujący się językiem węgierskim oraz wykształceni hungaryści. Zastąpienie ich osobami w większości nieznającymi języka węgierskiego i niemającymi doświadczenia w zakresie współpracy polsko-węgierskiej sprawiło, że instytut został pozbawiony kadr posiadających niezbędne kompetencje i znających zagadnienia, które były podstawą jego dotychczasowej działalności.

Obecnie działalność instytutu budzi poważne wątpliwości co do zgodności z ustawą, na podstawie której funkcjonuje. W szczególności należy wskazać, że na stronie internetowej instytutu brak jest jakichkolwiek informacji o składzie Rady Instytutu, a także Międzynarodowej Rady Instytutu, których istnienie jest wymogiem ustawowym. Brakuje także informacji o osobie pełniącej funkcję zastępcy dyrektora, którego powołanie jest niezbędne w świetle art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 8 lutego 2018 r. o Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka (t.j. Dz. U. 2024 poz. 251). Ponadto cele działalności przedstawione w aktualnych materiałach informacyjnych odbiegają od zadań instytutu określonych w ustawie, co rodzi wątpliwości natury prawnej.

Niepokojący jest również fakt, że obecnie program stypendialny prowadzony jest w sposób niezgodny z ustawą z dnia 8 lutego 2018 r. o Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka (t.j. Dz. U. 2024 poz. 251). W dostępnym na stronie instytutu ogłoszeniu o naborze wniosków o przyznanie stypendium ze środków z funduszu stypendialnego Instytutu Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka za osiągnięcia i inicjatywy podejmowane na rzecz współpracy polsko-węgierskiej znaleźć można informację, iż stypendium można otrzymać na badania naukowe dotyczące między innymi „integracji europejskiej (w tym wspierania procesu rozszerzenia UE o Ukrainę, Mołdawię i kraje Bałkanów Zachodnich)”, „wzmacniania społeczeństwa obywatelskiego i pogłębiania pluralizmu politycznego”, czy „walki z korupcją i dezinformacją, poprawy jakości polityk publicznych”. Żadne z tych zagadnień nie mieści się w ustawowych celach i zadaniach instytutu.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. W jaki sposób Instytut Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka realizuje obecnie swoje zadania, określone w art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lutego 2018 r. o Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka (t.j. Dz. U. 2024 poz. 251)?
2. Jaki jest obecnie skład Rady Instytutu, a także Międzynarodowej Rady Instytutu?
3. Kto obecnie pełni funkcję zastępcy dyrektora instytutu?
4. Podstawą prawną w akcie odwołania pana Macieja Szymanowskiego ze stanowiska dyrektora instytutu jest m.in. art. 10 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 lutego 2018 r. o Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka (t.j. Dz. U. 2024 poz. 251). W odniesieniu do treści tego przepisu, które przepisy ww. ustawy zostały naruszone przez pana Macieja Szymanowskiego?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP