Interpelacja w sprawie domniemania niewinności w administracji

Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze,

art. 42 ust. 3 Konstytucji RP stanowi jednoznacznie: „Każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu“. Zasada ta powinna być jednym z filarów demokratycznego państwa prawa, a jej duch winien być przestrzegany nie tylko w postępowaniu karnym, lecz także w działalności organów administracji publicznej.

Tymczasem w ostatnich latach mamy do czynienia z niepokojącą praktyką ZUS i organów skarbowych, które coraz częściej działają wbrew tej zasadzie. Zamiast traktować obywatela, jako równoprawną stronę postępowania, instytucje te z góry zakładają jego winę, a następnie oczekują, że to obywatel będzie musiał udowadniać swoją uczciwość.

Do najczęściej zgłaszanych nadużyć należą:

• arbitralne kwestionowanie umów o pracę przez ZUS – zwłaszcza w przypadku kobiet zatrudnionych w ciąży, gdzie organ automatycznie przyjmuje, że umowa miała charakter fikcyjny, mimo że sądy wielokrotnie orzekały inaczej, wskazując na brak dowodów po stronie ZUS;
• blokady rachunków bankowych przez KAS w ramach STIR, stosowane często bez wyroku sądu i bez realnych dowodów nadużyć – co prowadziło do paraliżu działalności wielu uczciwych firm;
• ignorowanie zasady in dubio pro tributario – mimo, iż Ordynacja podatkowa jednoznacznie nakazuje rozstrzygać wątpliwości na korzyść podatnika, w praktyce urzędy interpretują przepisy i fakty niemal zawsze na własną korzyść.

Za rządów Prawa i Sprawiedliwości (2015-2023) polityka „uszczelniania systemu“ była prowadzona w sposób drastyczny i bez poszanowania praw obywateli. Zamiast realnej walki z mafiami podatkowymi czy zorganizowanymi wyłudzeniami, ucierpiały tysiące zwykłych przedsiębiorców. Liczba kontroli gwałtownie wzrosła, a prawie każda kończyła się rzekomym „stwierdzeniem nieprawidłowości“ – co w praktyce było jedynie narzędziem fiskalizmu i zastraszania.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że podobne problemy dotykają także obywateli Ukrainy, którzy po 2022 roku masowo podejmują w Polsce legalną pracę lub działalność gospodarczą. ZUS i KAS niejednokrotnie kwestionowały tytuły do ubezpieczenia czy rozliczenia podatkowe cudzoziemców w sposób równie arbitralny, co w przypadku obywateli polskich. To nie tylko uderza w nich samych, lecz także niszczy wizerunek Polski, jako państwa prawa i partnera godnego zaufania.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Finansów podejmie działania w celu ukrócenia praktyki domniemywania winy obywatela przez organy skarbowe i ZUS?
2. W jaki sposób resort zamierza dopilnować, by zasada in dubio pro tributario była faktycznie stosowana w praktyce, a nie jedynie martwym zapisem w Ordynacji podatkowej?
3. Czy rząd zamierza wprowadzić regulacje, które wprost nakażą ZUS i KAS wstrzymywanie się od działań ingerujących w prawa majątkowe obywateli – takich jak egzekucje czy blokady kont – do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sądu?
4. Jakie kroki zostaną podjęte, aby zapewnić, że obywatele innych państw legalnie przebywający i pracujący w Polsce – w tym obywatele Ukrainy – nie będą ofiarą tych samych praktyk?

Uważam, że utrzymywanie obecnego stanu rzeczy może stopniowo osłabiać zaufanie obywateli do państwa i jego instytucji. Polska powinna być państwem, w którym organy administracji działają w duchu partnerskiego podejścia do obywatela, a każdy traktowany jest z założeniem rzetelności i uczciwości, dopóki ewentualne nieprawidłowości nie zostaną prawomocnie stwierdzone przez sąd.