Interpelacja w sprawie ograniczeń w katalogu wydatków w ramach Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, prowadzących do wykluczenia stacjonarnych agregatów prądotwórczych i magazynów energii

Szanowny Panie Ministrze,

obowiązujące wytyczne dotyczące wydatkowania środków na obronę cywilną, oparte na ustawie z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1907), wprowadzają ograniczenia, które w praktyce mogą zagrażać bezpieczeństwu obywateli oraz racjonalności wydatkowania środków publicznych.

Zgodnie z art. 5 i 6 wskazanej ustawy minister właściwy do spraw wewnętrznych odpowiada za opracowanie i realizację Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC), w tym zabezpieczenie infrastruktury niezbędnej dla funkcjonowania państwa i obywateli w sytuacjach kryzysowych. Do tej infrastruktury należy m.in. zapewnienie awaryjnych źródeł energii elektrycznej dla podmiotów kluczowych z punktu widzenia bezpieczeństwa.

Program OLiOC stanowi podstawę do określenia katalogu wydatków kwalifikowanych. To właśnie na poziomie ministerstwa podejmowane są decyzje, które typy inwestycji można finansować. Następnie wojewodowie, jako przedstawiciele administracji rządowej w terenie, odpowiadają za przekazywanie środków i realizację dotacji celowych zgodnie z katalogiem ustalonym centralnie. W efekcie praktyczne ograniczenia samorządów wynikają z wytycznych przygotowanych przez resort, a wojewodowie są w tym zakresie jedynie organami wykonawczymi.

W obecnym kształcie katalogu dopuszczonych wydatków pojawiły się jednak rozwiązania, które są trudne do zaakceptowania z punktu widzenia bezpieczeństwa obywateli. Po pierwsze, wykluczono możliwość finansowania stacjonarnych agregatów prądotwórczych, dopuszczając wyłącznie zakup agregatów mobilnych. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której np. Szpital Powiatowy w Złotoryi nie dysponuje żadnym systemem awaryjnego zasilania – ani własnym agregatem, ani infrastrukturą umożliwiającą podłączenie mobilnego źródła energii. W razie awarii sieci oznacza to realne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjentów. Po drugie, z katalogu wykluczono magazyny energii, które mogłyby stanowić nowoczesną i bezpieczną alternatywę dla agregatów, zapewniając ciągłość działania instytucji publicznych. Po trzecie, w katalogu dopuszczonych zakupów znalazły się np. koparki, których użycie ograniczono do czasu klęsk żywiołowych lub wojny – co oznacza, że przez lata mogą pozostawać niewykorzystane.

Takie rozwiązania prowadzą zarówno do marnotrawienia środków publicznych, jak i do faktycznego obniżenia poziomu bezpieczeństwa obywateli.

Szanowny Panie Ministrze, proszę o odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Na jakiej podstawie prawnej i merytorycznej dokonano wykluczenia stacjonarnych agregatów prądotwórczych z katalogu wydatków kwalifikowanych w ramach Programu OLiOC?

2. Jakie analizy ryzyka przeprowadzono przed podjęciem decyzji o wykluczeniu magazynów energii, które w wielu państwach Unii Europejskiej są traktowane jako kluczowy element zabezpieczenia energetycznego instytucji publicznych?

3. W jaki sposób ministerstwo planuje zapewnić funkcjonowanie szpitali i innych kluczowych instytucji publicznych w sytuacjach awarii sieci energetycznej, skoro nie mogą one nabywać stacjonarnych agregatów ani magazynów energii, a często nie posiadają infrastruktury technicznej do podłączenia agregatów mobilnych?

4. Czy resort przewiduje nowelizację wytycznych w celu racjonalizacji katalogu wydatków i dopuszczenia inwestycji w realne zabezpieczenia energetyczne, takie jak stacjonarne agregaty prądotwórcze i magazyny energii?

5. Jak ministerstwo uzasadnia utrzymywanie w katalogu dopuszczonych wydatków sprzętu (np. koparek), którego użycie jest marginalne, podczas gdy wyklucza się zakup infrastruktury kluczowej dla bezpieczeństwa energetycznego?

6. W jaki sposób ministerstwo monitoruje praktykę stosowania katalogu wydatków przez wojewodów i czy podejmowane są działania nadzorcze, aby wytyczne centralne nie prowadziły do eliminowania inwestycji istotnych dla bezpieczeństwa obywateli?

Po licznych rozmowach z samorządowcami, osobami odpowiedzialnymi za kluczową i krytyczną infrastrukturę, przedstawiam rekomendacje do rozważenia:

1) dopuszczenie stacjonarnych agregatów prądotwórczych jako kwalifikowanych wydatków dla instytucji publicznych,
2) włączenie do katalogu wydatków magazynów energii, które w nowoczesnych systemach bezpieczeństwa traktowane są jako równoważne lub nawet bardziej niezawodne niż agregaty,
3) racjonalizacja katalogu sprzętu technicznego (np. ograniczenie zakupów sprzętu, którego użycie jest marginalne, jak koparki, na rzecz realnych zabezpieczeń infrastrukturalnych),
4) wprowadzenie mechanizmu bieżącej ewaluacji i korekty wytycznych, tak aby reagowały one na rzeczywiste potrzeby lokalnych społeczności i instytucji.

Z poważaniem

Iwona Krawczyk
Posłanka na Sejm RP