Interpelacja w sprawie potrzeby opracowania procedury postępowań przy odstępstwach w zakresie nierozliczonych zaliczek oraz niezrealizowania całości przedsięwzięcia w programie "Czyste Powietrze"

Szanowna Pani Minister,

w odpowiedzi na moją wcześniejszą interpelację (znak: K10INT10874) otrzymałam informację o wdrożonych w 2025 r. zmianach mających na celu uszczelnienie mechanizmów finansowania w programie „Czyste Powietrze”. Wprowadzono m.in. zmniejszenie wysokości zaliczki, dodatkowe wymogi formalne oraz większą kontrolę nad procesem prefinansowania. Rozwiązania te stanowią krok we właściwym kierunku, jednak nie odnoszą się do sytuacji grantobiorców, którzy:

1. rozpoczęli realizację inwestycji i otrzymali zaliczkę, lecz nie zdołali jej dotychczas w pełni rozliczyć,
2. nie zrealizowali przedsięwzięcia w całości, mimo częściowego wykorzystania środków publicznych.

Powyższe okoliczności prowadzą do powstania szeregu zagrożeń o charakterze społecznym, finansowym oraz prawnym w realizacji Programu priorytetowego „Czyste Powietrze”, które są następujące:

• zagrożenie społeczne – wszczynanie postępowań windykacyjnych wobec osób o bardzo niskich dochodach może prowadzić do egzekucji komorniczych, w tym z nieruchomości, co pogłębi trudną sytuację życiową beneficjentów i podważy społeczne zaufanie do programu.
• zagrożenie finansowe dla Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – prowadzenie licznych postępowań windykacyjnych generuje koszty sądowe i egzekucyjne, które obciążają budżety funduszy, często bez gwarancji skutecznego odzyskania środków.
• zagrożenie finansowe w perspektywie środków unijnych – brak pełnego odzyskania wypłaconych dotacji może skutkować obowiązkiem zwrotu środków do budżetu UE wraz z odsetkami, a także ryzykiem niecertyfikowania części środków, co negatywnie wpływa na płynność finansową WFOŚiGW i NFOŚiGW jako Instytucji Wdrażającej.
• zagrożenie związane z sytuacją prawną wykonawców – wielu z nich działa w formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością o minimalnym kapitale zakładowym, co w praktyce uniemożliwia skuteczne odzyskanie należności od nierzetelnych firm, a ciężar zwrotu spoczywa wyłącznie na beneficjentach.

Wobec powyższego myślę, że zasadne byłoby opracowanie procedur odstępstw dla dwóch szczególnych sytuacji:

• nierozliczenia otrzymanej zaliczki w terminie mimo podjęcia realizacji inwestycji,
• niezrealizowania całości przedsięwzięcia pomimo zawartej umowy i częściowego wykorzystania środków w terminie.

Procedury te powinny uwzględniać aspekty społeczne oraz ryzyka finansowe i prawne, a także zapewniać elastyczne mechanizmy wsparcia beneficjentów w trudnej sytuacji, przy jednoczesnej ochronie interesów budżetu państwa oraz środków unijnych.

Droga Pani Minister, czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska, we współpracy z NFOŚiGW oraz WFOŚiGW, planuje opracowanie i wdrożenie szczegółowych procedur postępowania w przypadku grantobiorców, którzy nie rozliczyli zaliczki bądź nie zrealizowali całości przedsięwzięcia, a jeśli tak, w jakim terminie należy się spodziewać przygotowania takich rozwiązań?

Z poważaniem

Danuta Jazłowiecka