Interpelacja w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz w przepisach wykonawczych w zakresie obowiązkowych poziomów recyklingu odpadów komunalnych

Szanowna Pani Ministro!

Do mojego biura poselskiego wpłynęło stanowisko samorządów powiatu tatrzańskiego (pismo znak: GPGIOŚ.VIII.0721.1.2025 z dnia 7 sierpnia 2025 r.) dotyczące problemu spełniania ustawowych norm recyklingu przez gminy w Polsce.

Zgodnie z art. 3b ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 399, z późn. zm.) gminy są zobowiązane do osiągania minimalnych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. Poziomy te wynikają również z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE w sprawie odpadów, która w art. 11 ust. 2 nakłada obowiązek osiągnięcia 65% recyklingu do 2035 r. Jednakże obecne uwarunkowania rynkowe i prawne powodują, że realizacja tych obowiązków jest dla wielu gmin niemożliwa. Według danych branżowych niemal 700 gmin w Polsce nie osiąga wymaganych wskaźników. Powoduje to ryzyko nakładania na gminy administracyjnych kar pieniężnych zgodnie z art. 9x ust. 1 ustawy, w wysokości nawet do 50 tys. zł za niewykonanie obowiązków. W praktyce oznacza to obciążenie finansowe dla mieszkańców, gdyż koszty kar muszą być pokrywane z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Samorządy powiatu tatrzańskiego podkreślają, że przyjęte przepisy w obecnym brzmieniu:

1) nie uwzględniają realnych możliwości gmin w zakresie recyklingu;
2) nakładają obowiązki finansowe na mieszkańców, podczas gdy zgodnie z zasadą rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) to producenci powinni ponosić koszty zagospodarowania odpadów opakowaniowych;
3) generują problemy interpretacyjne i proceduralne (np. art. 6ka ustawy), utrudniając egzekwowanie obowiązków selektywnej zbiórki odpadów;
4) nie integrują systemu kaucyjnego z gminnymi systemami gospodarki odpadami, co może prowadzić do sztucznego zaniżenia wskaźników recyklingu w gminach;
5) nie nakładają odpowiedzialności na firmy odbierające odpady za faktyczne osiąganie celów recyklingowych, pozostawiając cały ciężar po stronie samorządów.

Brak zmian legislacyjnych może prowadzić do:

1) systemowego zadłużania się gmin w związku z karami, co ograniczy ich zdolności inwestycyjne;
2) nieproporcjonalnego wzrostu opłat dla mieszkańców, co stoi w sprzeczności z zasadą „zanieczyszczający płaci” i ideą rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP);
3) naruszenia zasady proporcjonalności wynikającej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP – gdy gminy ponoszą odpowiedzialność za cele, na które realnie nie mają wpływu;
4) ryzyka postępowań unijnych wobec Polski w przypadku nieosiągnięcia wymaganych poziomów recyklingu na poziomie krajowym.

Samorządy postulują m.in.:

• zmianę art. 3b ustawy poprzez urealnienie wymaganych wskaźników, tj.:
  • 55% w latach 2025–2029,
  • 60% w latach 2030–2034,
  • 65% w 2035 r.;
• zawieszenie nakładania kar finansowych do czasu wdrożenia systemu ROP;
• doprecyzowanie art. 6ka ustawy (dotyczącego sankcji za brak selektywnej zbiórki) i wprowadzenie uproszczonych procedur administracyjnych;
• powiązanie systemu kaucyjnego z gminnym systemem gospodarki odpadami, aby uniknąć sztucznego zaniżania wskaźników recyklingu;
• wprowadzenie odpowiedzialności współdzielonej między gminami a przedsiębiorstwami odbierającymi odpady.

W związku z powyższym proszę odpowiedzieć na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska przeanalizowało wpływ obecnych regulacji (art. 3b i art. 9x ustawy o u.c.p.g.) na sytuację finansową gmin i mieszkańców?
2. Czy resort planuje urealnienie poziomów recyklingu w ustawie, tak aby były one możliwe do osiągnięcia w realiach polskich samorządów, przy jednoczesnym zachowaniu zgodności z prawem UE?
3. Kiedy zostanie wdrożony w Polsce system rozszerzonej odpowiedzialności producentów (ROP), przewidziany w art. 8a dyrektywy 2008/98/WE, który powinien odciążyć gminy z kosztów zagospodarowania odpadów?
4. Czy ministerstwo planuje wprowadzić przepisy czasowo wstrzymujące nakładanie kar finansowych na gminy do czasu wdrożenia systemu ROP i pełnego uruchomienia systemu kaucyjnego?
5. Jakie działania resortu zapewnią, aby system kaucyjny nie osłabiał wskaźników recyklingu gmin, lecz był z nimi zintegrowany?
6. Czy ministerstwo przewiduje zmiany w zakresie odpowiedzialności przedsiębiorstw odbierających odpady, tak aby to one – obok gmin – odpowiadały za realizację celów recyklingowych?

Z poważaniem

Andrzej Gut-Mostowy
Poseł na Sejm RP