Interpelacja w sprawie eksportu materiałów wybuchowych z Polski do Izraela w latach 2004-2025

Szanowni Państwo Ministrowie!

Na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składam interpelację w sprawie eksportu materiałów wybuchowych z Polski do Izraela w latach 2004–2025.

Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego (załącznik: baza eksportowa GUS) oraz rocznymi sprawozdaniami finansowymi spółki Nitro-Chem SA (wchodzącej w skład Polskiej Grupy Zbrojeniowej), Izrael regularnie wskazywany jest jako jeden z odbiorców materiałów wybuchowych produkowanych w Polsce. Nitro-Chem dostarczał materiały wybuchowe do izraelskich firm zbrojeniowych, m.in. do ELUL, Elbit, IMI i Rafael.

W związku z powyższym zwracam się do ministrów z następującymi pytaniami:

1. Czy polskie firmy w latach 2004–2025 sprzedawały do Izraela materiały wybuchowe zarówno te objęte obowiązkiem uzyskania licencji na obrót towarami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa, jak i towary podwójnego zastosowania, a także inne materiały wybuchowe nieobjęte tym reżimem prawnym?

2. Jeśli tak:

- jakie to były materiały (np. trotyl – TNT, inne środki wybuchowe chemiczne lub gotowe mieszanki wybuchowe),
- w jakich ilościach były sprzedawane,
- jakie było lub jest ich przeznaczenie (tj. do jakiego rodzaju amunicji, uzbrojenia bądź zastosowań przemysłowych zostały użyte),
- jakie firmy w Izraelu były ich odbiorcami?

3. Proszę o odpowiedź w formie tabelarycznej lub opisowej, w której wyszczególnione zostaną dane dla każdego roku od 2009 r., obejmujące:

- rodzaj eksportowanych materiałów wybuchowych,
- ich ilość,
- wskazanie konkretnych odbiorców w Izraelu.

4. Proszę o przekazanie listy z wyszczególnieniem licencji wydanych w latach 2004-2021 na eksport trotylu (TNT) z Polski do Izraela, wraz z informacją, na ile lat były wydane te licencje oraz jaki faktyczny eksport zrealizowano na ich podstawie.
5. Proszę o analogiczne zestawienie dotyczące wszystkich innych materiałów wybuchowych eksportowanych z Polski do Izraela w latach 2004-2025.
6. Proszę o informację czy TNT w danych eksportowych GUS-u podpada pod kategorię CN jako materiały wybuchowe (CN 36) czy jako związki chemiczne (CN 29).
7. Proszę o wymienienie wszystkich podmiotów i firm biorących udział w dostarczaniu materiałów wybuchowych (w tym TNT) z Polski do Izraela w latach 2004-2025.

- Która firma lub podmiot pełni rolę koordynatora transportu w tych dostawach?
- Czy w proces logistyczny zaangażowane są podmioty trzecie, w tym zagraniczne?

Dane GUS dotyczące eksportu z Polski do Izraela kategorii CN 3602 (materiały wybuchowe) z lat 2004-2025:

Pierwsze lata, za które dostępne są dane w systemie GUS, czyli 2004-2005, nie przyniosły ujawnionych danych dotyczących eksportu materiałów wybuchowych do Izraela. Dopiero w 2006 roku odnotowano wartość około 1,75 mln zł, a rok później, w 2007, nastąpił wzrost do 3,0 mln zł. W 2008 roku eksport zmniejszył się do około 1,23 mln zł, ale już w 2009 osiągnął wyraźnie wyższy poziom – ponad 8,3 mln zł, co było jednym z rekordowych wyników całego okresu.

W kolejnych latach wartości pozostawały wysokie: w 2010 roku wyniosły około 3,8 mln zł, a w 2011 – około 6,1 mln zł. Od 2012 do 2017 roku dane zostały objęte poufnością, więc nie mamy dostępu do wartości jawnych.

Dane dotyczące eksportu pojawiają się ponownie za 2018 rok, kiedy wyniósł 758,6 tys. zł, a rok później, w 2019, spadł do 616,1 tys. zł. W 2020 roku nastąpił jednak wyraźny wzrost – do 1,84 mln zł, a w 2021 osiągnięto najwyższy poziom od dekady, czyli 3,93 mln zł.

Po tym okresie, w latach 2022–2025, statystyki ponownie nie zawierają jawnych danych w kategorii CN 3602. Natomiast w ogólnej kategorii CN 36, dane za pierwszą połowę 2025 roku wskazują eksport o wartości ponad pół miliona złotych.

Uzasadnienie:

Wobec toczącej się debaty publicznej dotyczącej dostaw broni i materiałów wybuchowych z Polski do państw oskarżonych o najpoważniejsze zbrodnie międzynarodowe, a także wobec zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej wynikających z prawa krajowego oraz z traktatów międzynarodowych (m.in. Traktatu o handlu bronią – ATT oraz unijnych regulacji dotyczących kontroli eksportu towarów o znaczeniu strategicznym), konieczne jest przedstawienie przez rząd pełnej informacji w tym zakresie.

Pełna transparentność w zakresie obrotu materiałami wybuchowymi, w szczególności w odniesieniu do kierunków takich jak Izrael, jest niezbędna zarówno dla oceny przestrzegania prawa międzynarodowego przez Polskę, jak i dla zapewnienia społecznej kontroli nad działalnością podmiotów państwowych i prywatnych w obszarze produkcji i eksportu uzbrojenia.