Interpelacja w sprawie braku środków na sprawiedliwą transformację w nowym budżecie unijnym na lata 2028-2034

Szanowne Panie Minister,

w nowym budżecie Unii Europejskiej na lata 2028–2034 zabrakło puli środków przeznaczonej na sprawiedliwą transformację, w tym także kontynuacji Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST), który obecnie jest jedynym źródłem finansowania działań w tym obszarze w Polsce. Pierwotnie planowano, że druga edycja FST obejmie m.in. regiony Turowa i Bogdanki, jednak w opublikowanych propozycjach nie przewidziano żadnych wydzielonych środków na ten cel. Nie wskazano także mechanizmów, które gwarantowałyby, że środki w ramach innych programów unijnych zostaną przeznaczone na działania związane ze sprawiedliwą transformacją.

Praktyka pokazuje, że jeśli transformacja energetyczna zostanie ujęta wyłącznie w szerokiej kategorii działań społecznych, to priorytet mogą zyskać inne, bardziej ogólne projekty niż przekwalifikowanie pracowników kopalń czy budowa infrastruktury dla odnawialnych źródeł energii. Tymczasem województwo łódzkie, a w szczególności subregion bełchatowski, wkrótce stanie przed bezprecedensowym wyzwaniem gospodarczym i społecznym, gdy rozpocznie się proces zamykania bloków węglowych – począwszy od 2030 roku w kopalni Szczerców, a wcześniej w kopalni Bełchatów.

W obecnej perspektywie budżetowej subregion bełchatowski otrzymał z FST 370 mln zł, co jest jedną z najniższych kwot w kraju, a dodatkowo województwo łódzkie ma zakontraktowaną najniższą wartość wydatków z FST (34%). Brak kontynuacji tego funduszu oznacza, że w momencie największych potrzeb region może zostać całkowicie pozbawiony wsparcia finansowego na działania ograniczające negatywne skutki transformacji energetycznej.

Alternatywnym źródłem finansowania mógłby być Fundusz Modernizacyjny, jednak do tej pory nie ogłoszono w nim żadnego naboru dedykowanego działaniom w zakresie sprawiedliwej transformacji. Co więcej, na poziomie krajowym brakuje osoby lub jednostki odpowiedzialnej za koordynację tego procesu w regionach węglowych, co w praktyce oznacza, że Polska – mimo iż jest największym beneficjentem FST w Europie Środkowo-Wschodniej – nie podejmuje systemowych działań na rzecz utrzymania lub zastąpienia tego instrumentu.

Z kolei w przypadku regionu bełchatowskiego pojawiają się wątpliwości co do możliwości realizacji planowanej inwestycji w elektrownię jądrową. Dostępne analizy wskazują na bardzo niski poziom zasobów wodnych w tym obszarze, co może uniemożliwić chłodzenie reaktorów. Region ten jest ponadto jednym z najbardziej narażonych na zjawisko suszy w Polsce. Brak elektrowni atomowej przy jednoczesnym braku FST oznacza konieczność opracowania alternatywnego scenariusza rozwojowego dla województwa łódzkiego.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. 2024 poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie wsparcie finansowe planuje rząd dla regionów węglowych w Polsce w zakresie sprawiedliwej transformacji, jeśli w kolejnym budżecie unijnym zabraknie FST i nie zostanie wydzielona żadna alokacja na działania w tym zakresie?
2. Czy istnieje możliwość przeznaczenia określonych środków z Funduszu Modernizacyjnego na działania związane ze sprawiedliwą transformacją?
3. Czy rząd rozważa utworzenie jednostki lub powołanie pełnomocnika odpowiedzialnego za koordynację i wdrażanie sprawiedliwej transformacji w regionach węglowych? Jeśli tak, to kiedy?
4. Jaki alternatywny scenariusz rozwojowy dla województwa łódzkiego przewiduje rząd w przypadku rezygnacji z budowy elektrowni jądrowej i braku kolejnej edycji FST?
5. Czy rząd dysponuje wynikami badań lub analizami dotyczącymi dostępności zasobów wodnych w subregionie bełchatowskim i czy są one wystarczające do budowy i eksploatacji elektrowni jądrowej?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP