Interpelacja w sprawie zasad kwalifikowania wpłat wnoszonych przez rodziny osób przebywających w domach pomocy społecznej

Szanowna Pani Minister,

w praktyce funkcjonowania domów pomocy społecznej (DPS) na terenie całego kraju ujawnia się istotny problem związany ze sposobem kwalifikowania oraz księgowania środków finansowych wnoszonych przez mieszkańców, rodziny lub opiekunów prawnych osób przebywających w tych placówkach.

W części gmin i powiatów przyjęto rozwiązanie, zgodnie z którym w ramach nowych zasad wynikających z przepisów ustawy o pomocy społecznej, wydają decyzje administracyjne ustalające wysokość odpłatności za pobyt w DPS. Adresatami takich decyzji mogą być zarówno osoby kierowane do placówki, jak i osoby z kręgu zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, określonego w ustawie (np. członkowie rodziny). Pomimo tego, część gmin ujmuje przekazywane środki jako dotację z budżetu gminy, co może prowadzić do błędnej klasyfikacji budżetowej – środki te bowiem pochodzą de facto od osób fizycznych, a nie z budżetu JST. Z kolei w innych jednostkach środki te kwalifikowane są jako odpłatność mieszkańca – wpłaty od odbiorców zadania, a rola ośrodka pomocy społecznej ogranicza się wyłącznie do technicznego przekazania środków bez zmiany ich charakteru i źródła.

Jak wskazują eksperci oraz organy kontroli, takie zróżnicowanie praktyk budzi poważne wątpliwości, szczególnie w kontekście zgodności z przepisami ustawy o finansach publicznych. Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, dotacja z budżetu JST powinna pochodzić z dochodów jednostki, a nie ze środków prywatnych, pochodzących od osób fizycznych. Niewłaściwe zaklasyfikowanie środków może skutkować nieprawidłowościami w sprawozdawczości finansowej i problemami podczas kontroli regionalnych izb obrachunkowych (RIO) oraz Najwyższej Izby Kontroli (NIK).

W związku z powyższym uprzejmie proszę Panią Minister o odniesienie się do następujących kwestii:

1. Jakie jest stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie prawidłowej kwalifikacji oraz księgowania środków wnoszonych przez rodziny osób przebywających w DPS, w przypadku gdy wpłata dokonywana jest na rachunek MOPS/GOPS, a następnie przekazywana do DPS?
2. Czy w ocenie ministerstwa, takie środki można kwalifikować jako dotację z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, czy raczej należy je traktować jako odpłatność mieszkańca (lub osób zobowiązanych), jako wpłata od odbiorców zadania?
3. Czy zdaniem resortu ujmowanie przez gminy przekazywanych środków – pochodzących od osób zobowiązanych decyzją administracyjną – jako „dotacja z budżetu gminy“, jest zgodne z ustawą o finansach publicznych, jeżeli środki te nie pochodzą z dochodów JST, lecz od osób fizycznych?
4. Czy ministerstwo planuje opracowanie ogólnopolskich wytycznych lub wzorcowych procedur dotyczących sposobu ujmowania i księgowania tych środków, tak aby zapewnić jednolitą praktykę w skali kraju i zgodność z obowiązującymi przepisami o finansach publicznych?

Z uwagi na skalę problemu i różnice w praktykach stosowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, a także ryzyko konsekwencji finansowych dla samorządów i placówek DPS w razie nieprawidłowości, zwracam się z prośbą o pilne zajęcie stanowiska w powyższej sprawie.

Z wyrazami szacunku

Mirosława Stachowiak-Różecka