Interpelacja w sprawie bezdomności zwierząt domowych, stanowiącej problem społeczny, finansowy i środowiskowy

Działając na zasadzie art. 192 ust. 1 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. 1992 nr 26 poz. 185 ze zm.), podaję, co następuje. Problem bezdomności zwierząt domowych stanowi palący problem społeczny. Pełna skala tego zjawiska nie jest znana, niemniej dostępne dane pozwalają na stwierdzenie, że do tej pory nie opracowano skutecznych rozwiązań, które pozwalałyby na jego skuteczną eliminację. Jak podaje NIK w raporcie o wynikach kontroli w sprawie zapobiegania bezdomności zwierząt, w 2023 roku w 230 schroniskach przebywało 117 169 zwierząt (w tym 81 778 psów i 35 391 kotów). Z kolei liczbę bezdomnych psów i kotów szacuje się na około milion[1].

Bezdomność zwierząt jest zjawiskiem społecznym, którego głównymi przyczynami są przede wszystkim: brak powszechnego i skutecznie egzekwowanego obowiązku ewidencji zwierząt domowych, niekontrolowane rozmnażanie zwierząt, łatwość ich pozyskania i nieodpowiedzialne zachowania właścicieli zwierząt, którzy nierzadko nabywają je pod wpływem silnego impulsu emocjonalnego, a następnie porzucają. Należy zaznaczyć, iż Polska jest jednym z nielicznych krajów UE, w których trwała identyfikacja zwierząt nie jest obowiązkowa (obowiązek taki istnieje w 24 państwach UE i jest powiązany z obowiązkową rejestracją w bazie zwierząt oznakowanych).

Problem bezdomności zwierząt ma również wymiar finansowy. Obecnie samorządy na walkę z bezdomnością zwierząt wydają blisko 300 mln zł w skali roku. Koszty utrzymania odpowiedniej infrastruktury oraz opłacenia usług wyłapywania zwierząt bezdomnych zwiększają się systematycznie i co najważniejsze, działania te nie przynoszą efektów. Z raportu NIK wynika, że żadna skontrolowana gmina nie zaplanowała ani nie zorganizowała opieki nad zwierzętami bezdomnymi w sposób prawidłowy, a liczba zwierząt bezdomnych w latach 2021-2024 zwiększyła się o 1,3%[2].

Bezdomność zwierząt negatywnie wpływa na stan środowiska naturalnego, bioróżnorodność ekosystemów polnych i leśnych, w tym na liczebność ptaków i małych ssaków. Szacuje się, że ofiarami kotów w Polsce corocznie pada około 631 mln ssaków i niemal 144 mln ptaków. Wiejskie koty zjadają rocznie 583,4 mln ssaków (ich liczba znajduje się w przedziale 505,3-667 mln) oraz 135,7 mln ptaków (103,9-171,3 mln), a przynoszą do domów około 48,1 mln drobnych ssaków (ich faktyczna liczba mieści się w przedziale od 41,2-55,4 mln) oraz 8,9 mln ptaków (pomiędzy 6,7 a 10,9 mln)[3].

Taki stan rzeczy, jak wskazano w przywołanym badaniu, jest głównie spowodowany gwałtownym wzrostem liczby tych zwierząt. Bezdomne, a nierzadko również domowe koty muszą polować, aby przeżyć, przez co w znaczącym stopniu przyczyniają się do eliminacji zagrożonych gatunków dzikich zwierząt. Należy zaznaczyć, iż zjawisko bezdomności psów i kotów może również spowodować gwałtowny wzrost zachorowań na ASF, co z perspektywy polskiego rolnictwa nie jest kwestią obojętną.

Mając na uwadze negatywny wpływ bezdomności zwierząt na ich dobrostan, szkody czynione przez te zwierzęta w środowisku naturalnym oraz obciążenia finansowe jednostek samorządu terytorialnego, należy stwierdzić, iż niezbędne jest podjęcie działań, które doprowadzą do rozwiązania podniesionego problemu.

W związku z powyższym zwracam się do Pana z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozważało podjęcie prac nad rozwiązaniami, które miałyby zwalczać problem bezdomności psów i kotów? W przypadku podjęcia takiej inicjatywy, jakie rozwiązania zaproponowano?
2. Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozważa podjęcie współpracy z organizacjami pozarządowymi zajmującymi się ochroną zwierząt i środowiska w trakcie ewentualnych prac legislacyjnych?
3. Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi planowało bądź planuje zaangażować Główny Inspektorat Weterynarii oraz powiatowe inspektoraty weterynarii do realizacji zadań związanych z działaniami zwalczającymi bezdomność zwierząt domowych?

[1] Informacja o wynikach kontroli. Zapobieganie bezdomności zwierząt domowych. Nr ewid. 103/2024/P/24/093/LZG, https://www.nik.gov.pl/plik/id,30164,vp,33186.pdf dostęp: (11.07.2025 r.)

[2] Informacja o wynikach kontroli. Zapobieganie bezdomności zwierząt domowych. Nr ewid. 103/2024/P/24/093/LZG, https://www.nik.gov.pl/plik/id,30164,vp,33186.pdf (dostęp: 11.07.2025 r.)

[3] D. Krauze-Gryz, J. Gryz, M. Żmihorski [w:] Cats kill millions of vertebrates in Polish farmland annually, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2351989418303196?via%3Dihub (dostęp: 11.07.2025 r.).