Interpelacja w sprawie niewykorzystania polskiej prezydencji w Radzie UE do zatrzymania umowy handlowej UE-Mercosur

Szanowny Panie Ministrze,

zgodnie z deklaracjami składanymi przez przedstawicieli rządu w pierwszej połowie 2025 roku Polska zgłaszała stanowczy sprzeciw wobec przyjęcia umowy handlowej UE–Mercosur w jej obecnym kształcie. Pana poprzednik Czesław Siekierski - minister rolnictwa i rozwoju wsi - w marcu 2025 roku jednoznacznie podkreślił:

„Nie ma żadnej zmiany stanowiska wobec umowy Mercosur. Nadal uważamy, że jest ona szkodliwa dla europejskiego i polskiego rolnictwa” (komunikat MRiRW z 21 marca 2025 r.).

W innym wystąpieniu minister Siekierski wskazał:

„Produkty rolnicze, które będą sprowadzane w ramach tej umowy, pochodzą z krajów, które nie stosują się do unijnych norm środowiskowych, sanitarnych i dobrostanu zwierząt. To stawia naszych rolników w nierównej pozycji konkurencyjnej”.
„Polska oczekuje, że do umowy zostaną dodane realne klauzule ochronne dla sektora rolnego. W przeciwnym razie nie możemy zgodzić się na jej przyjęcie”.

Także inni przedstawiciele rządu, jak i eksperci, wielokrotnie wskazywali, że brak odpowiednich mechanizmów ochronnych w umowie UE–Mercosur stanowi poważne zagrożenie dla konkurencyjności europejskiego, w tym polskiego, rolnictwa. Ryzyko wypchnięcia lokalnych producentów z rynku przez towary pochodzące z państw, które nie spełniają unijnych standardów środowiskowych, sanitarnych i socjalnych, pozostaje realne i potwierdzane przez analizy niezależnych instytutów rolnych.

W tym kontekście szczególne znaczenie miało objęcie przez Polskę prezydencji w Radzie Unii Europejskiej w I półroczu 2025 roku. Była to istotna okazja do wywarcia wpływu politycznego i proceduralnego na agendę unijną, w tym na kształt i tempo prac nad ratyfikacją umowy UE–Mercosur. Polska, jako kraj przewodniczący pracom Rady UE, dysponowała instrumentami pozwalającymi na:

- inicjowanie debat sektorowych na poziomie Rady AGRIFISH (ds. rolnictwa),
- zwoływanie nieformalnych konsultacji państw członkowskich,
- koordynowanie wysiłków zmierzających do utworzenia mniejszości blokującej, która mogłaby powstrzymać przyjęcie umowy w jej obecnym brzmieniu.

Dotychczas jednak brak jest publicznie dostępnych informacji świadczących o tym, że Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi skutecznie wykorzystało ten okres do budowy szerokiej koalicji państw członkowskich sceptycznych wobec porozumienia. Brakuje również danych o sformalizowanych działaniach politycznych lub dyplomatycznych w ramach prezydencji, które miałby doprowadzić do zbudowania odpowiedniej mniejszości blokującej umowę UE–Mercosur.

Panie Ministrze, niestety wniosek nasuwa się sam: polski rząd przespał czas prezydencji w Radzie UE!

Pojawiające się w lipcu 2025 roku doniesienia medialne sugerują złamanie medialnych zapowiedzi – podpisanie wspólnego stanowiska z Francją przez ministra ds. UE Adama Szłapkę odbyło się bez jednoznacznej deklaracji blokowania ratyfikacji umowy.

Brak oficjalnej deklaracji o gotowości do utworzenia mniejszości blokującej w Radzie UE oraz brak transparentności w zakresie negocjowanych zapisów budzą uzasadnione obawy ze strony rolników oraz opinii publicznej.

W związku z powyższym, w trosce o interesy polskich rolników i polskiej wsi, zwracam się z poniższymi pytaniami:

1. Czy Pan Minister podtrzymuje stanowisko swojego poprzednika, ministra Czesława Siekierskiego, dotyczące braku poparcia dla umowy UE–Mercosur w jej obecnym kształcie?

2. Czy Rada Ministrów uznaje stanowisko ministra rolnictwa i rozwoju wsi w sprawie braku poparcia dla umowy UE–Mercosur za oficjalne stanowisko polskiego rządu?

3. Czy Pan Minister kontynuuje działania zmierzające do budowy mniejszości blokującej w Radzie UE, zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami ministra rolnictwa i rozwoju wsi?

4. Jaka jest szczegółowa opinia Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na temat aktualnego tekstu umowy, w szczególności w zakresie ochrony sektora rolnego, standardów produkcji, kontyngentów taryfowych oraz mechanizmów równoważenia konkurencji?

5. W jaki sposób Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wykorzystało okres polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej do przekonania innych państw członkowskich do sprzeciwu wobec umowy UE–Mercosur lub przynajmniej do utworzenia mniejszości blokującej?

W szczególności proszę o wskazanie:

- jakie inicjatywy polityczne, spotkania bilateralne lub wielostronne zostały podjęte w tej sprawie przez ministra rolnictwa i inne właściwe organy administracji rządowej,
- z którymi państwami członkowskimi Unii Europejskiej prowadzono rozmowy o wspólnym stanowisku w zakresie ochrony rolnictwa w kontekście tej umowy,
- czy polski rząd sformalizował jakiekolwiek wspólne stanowiska, protokoły ustaleń lub oświadczenia polityczne z innymi państwami członkowskimi, które sprzeciwiają się ratyfikacji porozumienia bez uzupełnień o mechanizmy ochronne.

6. Proszę o jednoznaczną odpowiedź: Czy Polska w ramach prezydencji dążyła do wstrzymania prac nad ratyfikacją umowy w Radzie UE do czasu zakończenia konsultacji sektorowych oraz uzyskania gwarancji w zakresie interesów polskiego i unijnego rolnictwa? Jeśli tak, proszę o szczegółowy wykaz działań w tej sprawie.

7. Czy polski rząd aktywnie zgłasza propozycje tzw. klauzul ochronnych (safeguards) lub innych instrumentów uzupełniających umowę? Jeśli tak, jakie konkretnie mechanizmy są negocjowane i z kim?

Proszę o udzielenie precyzyjnych odpowiedzi osobno na każde zadane pytanie.

Z poważaniem

Maciej Małecki
Poseł na Sejm RP