Interpelacja w sprawie marginalizacji i pomijania potrzeb mężczyzn w polityce społecznej

Szanowana Pani Minister,

coraz więcej danych, raportów i analiz wskazuje, że znaczna część mężczyzn żyjących w Polsce funkcjonuje na marginesie systemu wsparcia społecznego. Choć dominujący dyskurs skupia się słusznie na potrzebach kobiet, dzieci i seniorów, to jednocześnie niewystarczająco uwzględnia mężczyzn w kryzysie: samotnych ojców, mężczyzn z niepełnosprawnościami, bezdomnych, ofiary przemocy, czy tzw. niewidzialnych mężczyzn – wykluczonych z życia rodzinnego i społecznego.

Tymczasem dane PZH, GUS oraz organizacji pozarządowych jasno pokazują, że mężczyźni są nadreprezentowani w statystykach bezdomności, uzależnień, samotności i samobójstw. Według raportu GUS „Trwanie życia w 2024 roku” oraz danych PZH mężczyźni stanowią około 86% ofiar samobójstw (współczynnik 31,6 na 100 tys.), ponad 80% osób bezdomnych, są ponad trzykrotnie częściej dotknięci problemem nadużywania alkoholu niż kobiety (15,6% wobec 5,1%), a także znacznie rzadziej korzystają z poradni psychologicznych i instrumentów pomocy społecznej. W dodatku rzadziej proszą o pomoc, częściej wstydzą się korzystania z instrumentów wsparcia, a system instytucjonalny często nie oferuje im adekwatnych narzędzi – czego dowodem są również niskie wskaźniki korzystania przez mężczyzn z programów opieki społecznej, takich jak asystentura rodzinna (tylko 28% beneficjentów) czy poradnictwo specjalistyczne.

W związku z tym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Jakie działania podejmowane są na rzecz wzmacniania roli ojca w polityce rodzinnej – zwłaszcza po rozwodzie, w sytuacjach separacji lub utraty kontaktu z dziećmi? (Badania wskazują, że mężczyźni po rozwodzie są w grupie wysokiego ryzyka depresji, uzależnień i samobójstw, szczególnie gdy tracą kontakt z dziećmi).
2. W jaki sposób dokumenty resortowe ujmują problem wykluczenia mężczyzn z grup wsparcia społecznego, które koncentrują się wyłącznie na kobietach i dzieciach, pomijając samotnych ojców, mężczyzn w kryzysie czy opiekunów osób zależnych? (Wiele strategii i programów równościowych operuje kategorią „kobieta + dziecko”, nie uwzględniając mężczyzn).
3. Jakie wsparcie oferuje ministerstwo mężczyznom z niepełnosprawnościami – w szczególności w zakresie aktywizacji zawodowej, przeciwdziałania samotności i dostępności wsparcia psychologicznego? (Raporty PFRON i NGO wskazują, że mężczyźni niepełnosprawni rzadziej korzystają z dostępnych form wsparcia i częściej żyją samotnie).
4. Jakie działania są podejmowane wobec zjawiska tzw. niewidzialnych mężczyzn – czyli osób, które nie figurują w statystykach pomocy społecznej, ale żyją w biedzie i izolacji (np. starsi kawalerowie, osoby z zaburzeniami zdrowia psychicznego, mężczyźni niepełnosprawni)? (Badania GUS i PZH wskazują na rosnącą liczbę mężczyzn żyjących samotnie i bez wsparcia instytucjonalnego).
5. Jakie zmiany planowane są w systemie pracy socjalnej, by uwzględniać specyfikę problemów doświadczanych przez mężczyzn (np. wstyd, brak umiejętności proszenia o pomoc, stygmatyzacja)? (Mężczyźni są o wiele mniej skłonni do korzystania z pomocy społecznej – tylko 28% użytkowników asystentury rodzinnej to mężczyźni).
6. W jakim zakresie ministerstwo analizuje problem samotności mężczyzn w starszym wieku – z uwzględnieniem odsetka mężczyzn żyjących samotnie i pozbawionych wsparcia rodziny? (GUS wskazuje, że ponad 41% mężczyzn w wieku 65+ mieszka samotnie, często w trudnych warunkach mieszkaniowych i zdrowotnych).
7. Jakie instrumenty wspierające zdrowie psychiczne i przeciwdziałające samobójstwom wśród mężczyzn znajdują się w kompetencjach i planach resortu? (Mężczyźni stanowią 86% ofiar samobójstw w Polsce – najwyższe współczynniki występują w grupie wiekowej 45–59 lat).
8. Jakie propozycje rozważane są w celu stworzenia rządowej strategii na rzecz przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu mężczyzn w Polsce? (Obecnie brak jest spójnej strategii, mimo alarmujących danych z PZH i GUS).
9. W jaki sposób resort zamierza rozwijać ofertę instytucjonalną kierowaną do mężczyzn zagrożonych wykluczeniem (np. centra aktywizacji, kluby ojcowskie, punkty poradnicze)? (Wsparcie to istnieje w niewielu gminach i nie jest systemowe).
10. Jakie działania edukacyjne planowane są w ramach polityki społecznej w celu zmiany stereotypów dotyczących męskości, które zniechęcają mężczyzn do korzystania z pomocy społecznej i zdrowotnej? (WHO i OECD wskazują, że stereotypy męskości to jedna z głównych barier w dostępie mężczyzn do opieki psychologicznej i socjalnej).
11. Jakie narzędzia i programy są dedykowane wsparciu samotnych ojców, w tym w zakresie opieki nad dziećmi, prawa do kontaktu i przeciwdziałania alienacji rodzicielskiej? (Mężczyźni zgłaszają trudności w egzekwowaniu kontaktów, a system opieki często pomija ich rolę wychowawczą).
12. W jakim zakresie ministerstwo analizuje wpływ rozwodów i separacji na sytuację społeczną i ekonomiczną mężczyzn? (Rozwód obniża jakość życia mężczyzn, zwiększa ryzyko ubóstwa i pogorszenia zdrowia psychicznego).
13. Jakie działania są podejmowane wobec chłopców zagrożonych wykluczeniem edukacyjnym, agresją, problemami emocjonalnymi i brakiem wsparcia w systemie oświaty? (Chłopcy częściej powtarzają klasy, rzadziej korzystają z pomocy psychologa i częściej doświadczają przemocy rówieśniczej).
14. Jak resort planuje przeciwdziałać nadreprezentacji mężczyzn w statystykach przemocy domowej, zarówno jako sprawców, jak i ofiar? (Choć mężczyźni są częściej sprawcami, coraz częściej są też ofiarami – szczególnie w przemocy psychicznej i ekonomicznej).
15. Jakie działania planowane są we współpracy z organizacjami pozarządowymi, które specjalizują się w pomocy mężczyznom i chłopcom w kryzysie? (NGO pracujące z mężczyznami często nie są objęte systemowym wsparciem finansowym ani merytorycznym).

Na zakończenie proszę o odniesienie się do wszystkich pytań po kolei oraz przedstawienie, jakie dane, analizy i konsultacje społeczne są uwzględniane w projektowaniu polityk społecznych dotyczących równości i przeciwdziałania wykluczeniu mężczyzn.

Z wyrazami szacunku

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm RP