Interpelacja w sprawie nierówności zdrowotnych i braku systemowej polityki zdrowia mężczyzn

Szanowna Pani Minister,

od lat obserwujemy w Polsce dramatyczną, a zarazem ignorowaną nierówność zdrowotną pomiędzy kobietami a mężczyznami. Jak wskazują dane opublikowane przez Główny Urząd Statystyczny oraz Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH–PIB, przeciętna długość życia mężczyzn w Polsce w 2024 roku wynosi zaledwie 74,7 roku, podczas gdy kobiety żyją średnio 82,1 roku. Różnica ta przekracza 7 lat i utrzymuje się od wielu lat na jednym z najwyższych poziomów w Europie. Co szczególnie niepokojące, długość życia mężczyzn silnie koreluje z poziomem wykształcenia – według danych GUS 30-letni mężczyzna z wykształceniem podstawowym może żyć nawet 13 lat krócej niż jego rówieśnik z wykształceniem wyższym. To oznacza, że nierówności edukacyjne i ekonomiczne przekładają się w Polsce bezpośrednio na długość i jakość życia.

Równocześnie mężczyźni rzadziej niż kobiety korzystają z badań profilaktycznych, wsparcia psychologicznego i opieki zdrowotnej. Stanowią ponad 85% ofiar samobójstw, są nadreprezentowani w statystykach chorób układu krążenia, nowotworów, uzależnień i śmierci z przyczyn możliwych do uniknięcia. Mimo to nie istnieje w Polsce żadna systemowa polityka zdrowotna adresowana do mężczyzn, a temat ten jest praktycznie nieobecny w publicznych strategiach zdrowia, programach profilaktyki czy edukacji zdrowotnej.

Z tego względu kieruję do Pani Minister następujące pytania:

1. Jakie konkretne działania przewiduje ministerstwo w odpowiedzi na fakt, że ponad jedna piąta mężczyzn w Polsce nie dożywa wieku emerytalnego? (Dane GUS wskazują, że 21,6% mężczyzn umiera przed osiągnięciem wieku emerytalnego, co stawia pod znakiem zapytania sprawiedliwość systemu emerytalnego).
2. Jakie instrumenty profilaktyki zdrowotnej są dedykowane mężczyznom, szczególnie w zakresie nowotworów prostaty i jąder, chorób serca, cukrzycy i andropauzy? (Zgodnie z danymi PZH mężczyźni dominują wśród zgonów z ww. przyczyn, a nie istnieje narodowy program profilaktyki zdrowotnej skierowany tylko do nich).
3. Jakie wskaźniki zgłaszalności mężczyzn na badania profilaktyczne odnotowano w 2023 roku i jakie działania są podejmowane w celu ich zwiększenia? (Mężczyźni znacznie rzadziej niż kobiety korzystają z badań profilaktycznych i trafiają do lekarza dopiero w zaawansowanych stadiach choroby).
4. Jak ministerstwo analizuje wpływ poziomu wykształcenia na długość życia i zdrowie mężczyzn oraz czy planowane są interwencje profilaktyczne skierowane do mężczyzn z niższym wykształceniem? (GUS wykazał, że różnica długości życia między mężczyznami z wykształceniem podstawowym a wyższym może wynosić nawet 13 lat).
5. W jakim zakresie resort analizuje wpływ ubóstwa na zdrowie mężczyzn oraz ich dostęp do opieki zdrowotnej i profilaktyki? (Raporty PZH i OECD wskazują, że ubóstwo pogłębia wykluczenie zdrowotne, zwłaszcza wśród mężczyzn pracujących fizycznie i zmianowo).
6. Jakie programy wspierające zdrowie psychiczne mężczyzn realizuje lub planuje resort, zwłaszcza w grupie wiekowej 30–59 lat? (Według PZH i KGP najwięcej samobójstw w Polsce popełniają mężczyźni w wieku produkcyjnym).
7. Jakie działania podejmowane są w celu ograniczenia samobójstw mężczyzn w małych miejscowościach i na wsiach? (Według danych PZH i GUS wskaźniki samobójstw są najwyższe na terenach wiejskich i zdegradowanych społecznie).
8. Czy ministerstwo analizuje wpływ stereotypów męskości (np. unikanie leczenia, wypieranie emocji) na stan zdrowia psychicznego i fizycznego mężczyzn? (WHO i OECD uznają stereotypy płciowe za barierę w dostępie mężczyzn do usług zdrowotnych).
9. Czy planowane są programy edukacyjne i szkolenia dla personelu medycznego, uwzględniające specyfikę pracy z pacjentem mężczyzną unikającym pomocy? (Wielu mężczyzn nie korzysta z pomocy ze względu na stygmatyzację lub brak zrozumienia ich postaw przez system).
10. Jakie działania podejmuje resort w zakresie rozwijania publicznej opieki andrologicznej oraz leczenia niepłodności u mężczyzn? (NFZ koncentruje się na leczeniu niepłodności u kobiet, pomijając problemy zdrowia reprodukcyjnego mężczyzn).
11. Jak resort ocenia dostępność usług zdrowotnych dla mężczyzn pracujących zmianowo (np. kierowców, górników, pracowników produkcji)? (Grupy te są bardziej narażone na choroby zawodowe i śmiertelność, a jednocześnie mają utrudniony dostęp do systemu opieki zdrowotnej).
12. Jakie narzędzia instytucjonalne przewidziano dla samotnych mężczyzn w wieku emerytalnym, w szczególności wdowców i seniorów bez wsparcia rodziny? (GUS wskazuje na rosnący odsetek samotnych starszych mężczyzn, którzy rzadziej korzystają z usług opieki i pomocy społecznej).
13. Jak ministerstwo wspiera rozwój programów lokalnych skierowanych do mężczyzn zagrożonych wykluczeniem zdrowotnym – np. centrów aktywności, klubów ojcowskich, punktów konsultacyjnych? (Organizacje społeczne sygnalizują brak oferty dedykowanej tej grupie).
14. Jakie działania podejmuje ministerstwo w celu wyrównania terytorialnych różnic w dostępie do psychiatrii środowiskowej i poradni zdrowia psychicznego? (Raporty NIK i PZH wykazują olbrzymie dysproporcje między miastami a powiatami wiejskimi).
15. Jakie wsparcie oferuje system zdrowia publicznego mężczyznom po rozwodzie, utracie pracy lub kontaktu z dziećmi, którzy są w grupie najwyższego ryzyka samobójstw i depresji? (Badania PZH i organizacji społecznych pokazują, że są to czynniki silnie zwiększające ryzyko zaburzeń psychicznych i zgonów).
16. Jakie strategie i narzędzia planowane są w celu uwzględnienia mężczyzn w krajowych programach równościowych współfinansowanych ze środków UE? (Obecne strategie skupiają się głównie na kobietach, nie obejmując mężczyzn zagrożonych marginalizacją).
17. Jakie działania edukacyjne są planowane w celu zmiany stereotypów męskości, które zniechęcają do korzystania z pomocy medycznej i psychologicznej? (Według WHO zmiana postaw kulturowych jest kluczowa dla zmniejszenia męskiej nadumieralności).
18. W jaki sposób resort zdrowia współpracuje z Ministerstwem Edukacji oraz Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, aby wspierać chłopców i młodych mężczyzn w obszarze zdrowia psychicznego, emocjonalnego i seksualnego? (Chłopcy rzadziej korzystają z pomocy psychologicznej i częściej przejawiają zachowania ryzykowne).
19. Jakie konkretne działania podejmowane są w zakresie diagnostyki i terapii depresji u mężczyzn, którzy rzadziej ją zgłaszają, ale częściej popełniają samobójstwa? (Depresja u mężczyzn często przebiega nietypowo i pozostaje niezdiagnozowana).
20. Czy ministerstwo rozważa wdrożenie narodowej strategii na rzecz zdrowia mężczyzn – wzorem Australii, Wielkiej Brytanii i Irlandii? (Tego typu dokumenty okazały się skuteczne w ograniczaniu nadumieralności i poprawie jakości życia).
21. Jakie dane i wskaźniki są obecnie zbierane i analizowane przez resort w celu monitorowania stanu zdrowia mężczyzn w Polsce? (Brak dostępu do szczegółowych danych utrudnia projektowanie skutecznych polityk zdrowotnych).
22. Jak resort planuje przeciwdziałać utrzymującemu się wzrostowi śmiertelności mężczyzn z powodu nowotworów i chorób sercowo-naczyniowych w wieku 40–65 lat? (To jedna z głównych przyczyn różnic w długości życia między płciami – raport PZH 2025).
23. Jakie środki zostały przeznaczone w 2024 roku na programy zdrowotne kierowane bezpośrednio do mężczyzn i jak oceniono ich skuteczność? (Zgodnie ze sprawozdaniami NFZ i MZ brak programów wyodrębnionych według płci).
24. W jakim zakresie planowane są działania zwiększające udział mężczyzn w programach profilaktyki zdrowotnej finansowanych z budżetu państwa i UE? (Obecnie mężczyźni stanowią mniejszość beneficjentów programów zdrowotnych mimo wyższej umieralności).
25. W jaki sposób ministerstwo zamierza monitorować i raportować efekty polityki zdrowotnej z uwzględnieniem różnic płciowych, szczególnie w grupach defaworyzowanych społecznie? (Od lat brakuje raportów uwzględniających płeć, które pokazywałyby różnice w dostępie i skutkach interwencji zdrowotnych).

Na zakończenie proszę o odniesienie się do wszystkich pytań po kolei oraz przedstawienie, jakie dane, analizy i konsultacje społeczne są uwzględniane w projektowaniu polityk zdrowotnych dotyczących równości i przeciwdziałania wykluczeniu mężczyzn.

Z wyrazami szacunku

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm RP