Interpelacja w sprawie dramatycznej sytuacji PKP Cargo SA, planowanych zwolnień grupowych, demontażu narodowego przewoźnika oraz potrzeby systemowego wsparcia dla przewozów kolejowych

Szanowny Panie Ministrze Infrastruktury, Szanowny Panie Ministrze Aktywów Państwowych,

składam niniejszą interpelację w związku z pogłębiającym się kryzysem w spółce PKP Cargo SA będącej narodowym i największym przewoźnikiem towarowym w Polsce, którego destabilizacja zagraża nie tylko miejscom pracy dziesiątek tysięcy osób, ale również ciągłości łańcuchów logistycznych, bezpieczeństwu surowcowemu i militarnemu państwa oraz przyszłości całej polskiej kolei towarowej.

I. Obraz zapaści – dane finansowe i rynkowe

PKP Cargo znalazło się w krytycznym położeniu ekonomicznym:

• strata netto w i kwartale 2024 r. wyniosła 181 mln zł, wobec zysku w analogicznym okresie 2023 r.,
• w całym roku 2023 spółka poniosła straty przekraczające 250 mln zł,
• zadłużenie spółki przekroczyło 3 miliardy złotych, a płynność finansowa jest zagrożona,
• udział PKP Cargo w rynku krajowych przewozów towarowych spadł z ponad 50% w 2010 r. do około 33% w 2024 r.,
• spadła również liczba przewiezionych ładunków, co skutkuje spadkiem przychodów o ponad 20% r/r.

Źródła kryzysu to m.in.: zaniechania inwestycyjne, błędna polityka zarządcza, wysokie koszty dostępu do infrastruktury, brak preferencji podatkowych dla kolei oraz faworyzowanie transportu drogowego przez obecne władze.

II. Zarząd kryzysu – zwolnienia i destrukcja kadrowa

Zamiast naprawy – zarząd spółki wdrożył plan zwolnień grupowych obejmujący łącznie 2429 osób, rozłożony na dwa etapy:

• w 2025 r. – 1041 pracowników,
• w 2026 r. – 1388 pracowników.

Zwolnienia dotyczą m.in. maszynistów, drużyn manewrowych, rewidentów, odprawiaczy pociągów, pracowników utrzymania taboru i administracji. W efekcie może dojść do utraty zdolności operacyjnych spółki, nie do odzyskania nawet przy ewentualnym odbiciu rynkowym. Jednocześnie wielu pracowników przenoszonych jest do „gotowości bez wykonywania pracy” za obniżonym wynagrodzeniem – do 60% pensji – co uderza w ich godność i stabilność ekonomiczną.

III. System wynagrodzeń – osłona czy demontaż praw pracowniczych?

W reakcji na protesty zarząd zaproponował nowy system wynagrodzeń, który ma ograniczyć skalę zwolnień (do 765 osób w 2025 r.).

Zakłada on:

• konsolidację składników wynagrodzenia,
• rezygnację z części elementów ZUZP,
• wprowadzenie dodatków wynikowych.

Związki zawodowe odrzuciły propozycję jako nieprzejrzystą i godzącą w stabilność oraz solidarność pracowników. Obawiają się, że to mechanizm przesunięcia kosztów kryzysu na załogę – przy równoczesnym braku reform zarządczych i politycznych.

IV. Odpowiedzialność rządu i nadzoru właścicielskiego

PKP Cargo to spółka zależna od PKP SA, którego właścicielem jest Skarb Państwa. Obecna sytuacja jest bezpośrednią konsekwencją braku nadzoru, niekompetencji decyzyjnej oraz partyjnego rozdawnictwa stanowisk.

W szczególności zauważalny jest brak:

• strategicznego planu ratunkowego,
• transparentnego audytu (również decyzji z czasów tzw. dekoniunktury węglowej),
• polityki rozwoju transportu kolejowego w Polsce – mimo zobowiązań klimatycznych i geostrategicznych.

V. Wsparcie protestów – konieczność obywatelskiego oporu

Popieram działania podejmowane przez związki zawodowe, komitety protestacyjne i pracowników PKP Cargo. Ich protesty – blokady, pikiety, manifestacje – są ostatnią formą obrony nie tylko zakładów pracy, ale także narodowego interesu gospodarczego.

Rząd nie może przyglądać się biernie degradacji kolejowego przewoźnika, szczególnie w kontekście wyzwań związanych z wojną w Ukrainie, bezpieczeństwem energetycznym i surowcowym oraz potrzebą logistyki militarnej.

VI. Pytania do Rady Ministrów i ministrów właściwych:

1. Czy rząd zamierza dokapitalizować PKP Cargo lub powierzyć spółce realizację strategicznych zadań państwowych (transport wojskowy, energetyczny)?
2. Czy planowane są zmiany w systemie opłat za dostęp do infrastruktury, by zwiększyć konkurencyjność kolei wobec transportu drogowego?
3. Dlaczego nie zlecono niezależnego audytu działań zarządów PKP Cargo z lat 2021–2024?
4. Czy Skarb Państwa zatwierdził plan zwolnień i przekształceń w systemie wynagrodzeń – i czy związkowcy zostali dopuszczeni do realnych negocjacji?
5. Czy rząd zamierza opracować całościowy plan ratunkowy dla przewozów towarowych w Polsce, z uwzględnieniem roli PKP Cargo i innych przewoźników publicznych?

VII. Postulaty i oczekiwania:

• wstrzymanie zwolnień grupowych do czasu przedstawienia rzetelnego planu naprawczego,
• utrzymanie ZUZP i gwarancji zbiorowych – bez szantażu „reformy albo wypowiedzenia”,
• powołanie międzyresortowego zespołu kryzysowego ds. PKP Cargo,
• rozważenie modelu operatora zadań publicznych z częściowym wsparciem budżetowym,
• zmiana polityki transportowej państwa w kierunku preferencji dla kolei.

Sprawa PKP Cargo to papierek lakmusowy polityki państwa wobec własnych zasobów i obywateli. Jeśli narodowy przewoźnik zostanie rozłożony bez reakcji – będzie to znak, że rząd abdykował z odpowiedzialności za strategiczne sektory gospodarki.