Interpelacja w sprawie refundacji i dostępności leków stosowanych w leczeniu ADHD

Szanowna Pani Minister,

w odpowiedzi na pismo z dnia 24 czerwca 2025 r., zawierające stanowisko Ministerstwa Zdrowia w sprawie interpelacji nr 10038 dotyczącej dostępności oraz refundacji leków stosowanych w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi u osób dorosłych, dziękujemy za przedstawione informacje, dane statystyczne oraz obszerny opis obowiązujących procedur.

Jednocześnie, w oparciu o przedstawioną treść, wyrażamy szereg istotnych wątpliwości oraz zapytań, które pozostają naszym zdaniem niewyjaśnione lub wymagają doprecyzowania. Choć dostrzegamy, że ministerstwo podejmuje działania związane z monitorowaniem dostępności produktów leczniczych, pragniemy zwrócić uwagę na niepokojące rozbieżności pomiędzy stanem deklarowanym przez organa publiczne a doświadczeniami pacjentów i ich rodzin – zwłaszcza w zakresie realnej, a nie tylko formalnej dostępności terapii farmakologicznej dla osób z ADHD.

Szczególnie istotne wydaje się niezrozumienie sytuacji dorosłych pacjentów z ADHD, którzy – mimo że ich zaburzenie ma charakter trwały i potwierdzony naukowo – wciąż są wykluczeni z refundacji podstawowych terapii farmakologicznych. Taka praktyka skutkuje znacznym obciążeniem finansowym dla osób, które często z powodu swojej diagnozy znajdują się w trudniejszym położeniu społecznym czy zawodowym. Ponadto niepokój budzi brak przejrzystości w zakresie decyzji odmownych dotyczących importu docelowego niektórych leków, jak również ograniczona reakcja systemowa na dynamiczny wzrost zużycia produktów psychostymulujących.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. 2024 poz. 907), prosimy o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy, biorąc pod uwagę treść odpowiedzi na interpelację, Ministerstwo Zdrowia dostrzega wyłącznie możliwość zainicjowania postępowania administracyjnego przez wnioskodawcę w postaci podmiotu odpowiedzialnego, jego przedstawiciela lub podmiotu uprawnionego do importu? Czy minister zdrowia, jako organ administracji publicznej, nie posiada uprawnienia do wszczęcia takiego postępowania z urzędu, co wprost przewiduje art. 61 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego?
2. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje uwzględnić w refundacji również pacjentów dorosłych z rozpoznanym ADHD, w tym tych, którzy osiągnęli pełnoletność przed postawieniem diagnozy lub utracili uprawnienie do refundacji po ukończeniu 18. roku życia? Czy nie uważa ministerstwo, że uzasadnione i sprawiedliwe społecznie jest objęcie refundacją także dorosłych pacjentów, skoro ADHD nie dotyczy wyłącznie wieku dziecięcego?
3. Czy Ministerstwo Zdrowia może udostępnić dokumentację dotyczącą odmowy zgody na import docelowy preparatów Adderall XR oraz Attentin, wraz z uzasadnieniem? Czy, w świetle dostępnych informacji o stosowaniu lisdeksamfetaminy w leku Elvanse, którego metabolitem docelowym jest deksamfetamina, nie dostrzega ministerstwo sprzeczności polegającej na tym, że substancja ta – deksamfetamina – uznawana jest w innym kontekście za nierekomendowaną?
4. Czy Ministerstwo Zdrowia może udostępnić dokumenty związane z postępowaniem, o którym mowa w przypisie nr 2 odpowiedzi na pierwotną interpelację, w tym postanowienie o zawieszeniu postępowania wraz z uzasadnieniem oraz decyzję o jego umorzeniu?
5. Czy Ministerstwo Zdrowia analizowało przyczyny znaczącego wzrostu zużycia leków takich jak metylofenidat, atomoksetyna czy lisdeksamfetamina — przy czym mowa o dwukrotnym wzroście w przypadku refundowanych leków i dziewiętnastokrotnym w przypadku pełnopłatnych? Czy powstały w związku z tym jakiekolwiek dokumenty, raporty lub opinie, i jeśli tak – czy mogą zostać udostępnione? Jeśli nie – czy brak takiej reakcji w ocenie ministerstwa jest uzasadniony i zgodny z dobrymi praktykami nadzoru nad rynkiem leków?
6. Czy ministerstwo może udostępnić pisemne stanowisko krajowego konsultanta ds. psychiatrii, które zostało przywołane w odpowiedzi na interpelację? Czy ministerstwo zgadza się ze stwierdzeniem, że ograniczona liczba badań nad skutecznością leków u dorosłych wynika z ich braku, a nie z negatywnych wyników, i że skuteczność substancji takich jak metylofenidat, atomoksetyna i pochodne amfetaminy potwierdzona jest zarówno u dzieci, jak i dorosłych?
7. Czy ministerstwo może udostępnić dokumentację, na którą powołano się w odpowiedzi na interpelację, dotyczącą deklarowanej przez potencjalnych wnioskodawców gotowości do wystąpienia o refundację w przypadku zastosowania innej niż dotychczas procedury?
8. Z jakiego powodu nie zlecono prac nad opracowaniem przez AOTMiT wykazu refundacyjnego dla psychiatrii, mimo że w odpowiedzi na interpelację wskazano potrzebę takiego działania? Czy ministerstwo podziela pogląd, że takie wykazy powinny być tworzone regularnie we wszystkich dziedzinach medycyny, w których stosuje się leki?
9. Czy Ministerstwo Zdrowia dostrzega, że obecny system informowania o dostępności leków nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji na rynku, w szczególności w odniesieniu do leków o przedłużonym uwalnianiu, takich jak Concerta, których zamienniki mają odmienne właściwości farmakokinetyczne? Czy ministerstwo zamierza uzupełnić system IKP lub inne narzędzia o możliwość zgłaszania rzeczywistych braków dostępności leków, a także doprecyzować mechanizm raportowania (przez kogo, w jakiej formie i na jakiej podstawie)?
10. Czy Ministerstwo Zdrowia może potwierdzić, że świadczeniodawca (szpital) ma obowiązek zapewnienia pacjentowi wszystkich leków przyjmowanych przez niego w trakcie hospitalizacji, w tym także leków sprowadzanych w trybie importu docelowego? Czy obowiązek ten dotyczy wszystkich oddziałów, czy jedynie tych, w ramach których dany lek znajduje się w katalogu terapeutycznym?
11. Czy obowiązek zapewnienia leków pacjentowi dotyczy także oddziałów dziennych psychiatrycznych, w których pacjent przebywa tylko przez część doby? Jeśli tak – na jakiej podstawie prawnej opiera się ten obowiązek? A jeśli nie – czy ministerstwo prowadzi prace mające na celu zmianę tego stanu rzeczy? Do jakiego organu pacjenci powinni zgłaszać nieprawidłowości w zakresie odpłatności za leki stosowane w ramach terapii dziennej, które w innych oddziałach wydawane są bezpłatnie?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak i Marta Stożek
Posłanki na Sejm RP