Interpelacja w sprawie nieuczciwych firm działających w ramach lub poza głównym zakresem programu "Czyste Powietrze" oraz potrzeby wprowadzenia dalszych mechanizmów ochronnych

Szanowna Pani Minister,

program „Czyste Powietrze” stanowi jedno z najważniejszych narzędzi transformacji energetycznej w Polsce i ma ogromne znaczenie społeczne oraz środowiskowe. Jego sukces zależy nie tylko od dostępności środków publicznych, ale również od skutecznych mechanizmów nadzoru nad ich wykorzystaniem.

Tymczasem w praktyce do mojego biura poselskiego oraz do mediów regionalnych i ogólnopolskich regularnie trafiają informacje o nieuczciwych firmach, które:

- oferują pomoc w uzyskaniu dotacji, pobierając wysokie opłaty i pozostawiając klienta bez wykonanej usługi lub z instalacją niespełniającą wymagań,
- stosują manipulacje przy kosztorysach, aby sztucznie zwiększać wysokość dotacji,
- wprowadzają beneficjentów w błąd co do zasad programu (np. twierdząc, że „fotowoltaika się należy każdemu” lub „wszystko za darmo”),
- powołują się bezprawnie na współpracę z instytucjami publicznymi (gminy, fundusze ochrony środowiska),
- stosują złożone umowy leasingowe lub abonamentowe, których warunki nie są zrozumiałe dla przeciętnego konsumenta.

Przykładem są choćby dwie działające na terenie całego kraju firmy z województwa łódzkiego – Zone Energy oraz Górzny Group.

Nawet po wprowadzeniu pozytywnych zmian w 2024 roku (m.in. listy ZUM, obowiązek faktur imiennych, kontrola urządzeń) wiele firm omija system, działa poza oficjalnym obiegiem lub wykorzystuje luki prawne. Poszkodowani, nierzadko osoby starsze, często nie mają wystarczającej wiedzy ani środków, by skutecznie egzekwować swoje prawa.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo lub NFOŚiGW prowadzi na bieżąco analizę skali nadużyć związanych z udziałem nieuczciwych firm w realizacji programu „Czyste Powietrze”? Jeśli tak, poproszę o szczegóły.
2. Jakie działania podejmowano w związku z firmami, które wprowadzały beneficjentów w błąd, fałszowały dokumentację lub wykonały wadliwe instalacje? Czy nałożono kary lub przekazano sprawy do organów ścigania?
3. Czy resort rozważa rozszerzenie obowiązkowej rejestracji firm realizujących inwestycje w ramach programu „Czyste Powietrze”?
4. Czy planowane są dodatkowe działania edukacyjne i ostrzegawcze dla beneficjentów, np. oficjalna kampania informacyjna lub ostrzeżenia publikowane na stronie programu?
5. Czy resort współpracuje z UOKiK lub rzecznikiem finansowym w celu przeciwdziałania ukrytym formom kredytowania (leasingi, abonamenty) i nieuczciwym praktykom handlowym?
6. Czy resort rozważa wprowadzenie następujących rozwiązań, takich jak:

1) utworzenie centralnego rejestru wykonawców instalacji – z obowiązkiem potwierdzenia kwalifikacji technicznych (np. certyfikat UDT), wykazania ubezpieczenia OC, przestrzegania kodeksu etyki (np. zakaz wprowadzania w błąd, przejrzyste umowy);
2) wprowadzenie mechanizmu zgłaszania nieprawidłowości – np. w formie portalu/skrzynki sygnalistów dostępnej na stronie „Czystego Powietrza” lub WFOŚiGW;
3) zakaz oferowania produktów finansowych (leasingów, pożyczek) w ramach programów dotacyjnych bez licencji KNF;
4) kampania ostrzegawcza we współpracy z UOKiK i gminami – np. ulotki, spoty i ostrzeżenia o najczęstszych oszustwach;
5) ułatwienie procedury reklamacyjnej i możliwość zawieszenia wypłaty środków do czasu rozstrzygnięcia sporu?

7. Czy ministerstwo planuje uruchomienie jakiejkolwiek formy wsparcia lub doradztwa dla osób, które padły ofiarą oszustw związanych z nieuczciwymi wykonawcami w ramach programu „Czyste Powietrze”? Czy rozważane jest utworzenie funduszu interwencyjnego, punktu informacyjnego lub mechanizmu wsparcia prawnego (np. wzory reklamacji, bezpłatna pomoc prawna)?

Będę wdzięczna za udzielenie szczegółowej odpowiedzi w formie enumeratywnej.

Z poważaniem

Małgorzata Niemczyk