Interpelacja w sprawie standardów demokratycznych w cyfrowej komunikacji państwa

Szanowny Panie Premierze,

współczesne państwo musi umieć funkcjonować w przestrzeni cyfrowej. Prowadzenie profili w mediach społecznościowych staje się dziś standardem – media społecznościowe są narzędziem komunikacji publicznej, tak jak administracja nie może wykluczać obywateli z dostępu do informacji w świecie fizycznym, tak nie może tego robić online.

Z niepokojem obserwuję rosnącą praktykę blokowania użytkowników przez urzędy i instytucje publiczne na platformach takich jak Facebook czy X. Otrzymałem wiele skarg w tym przedmiocie. Jednocześnie dostrzegam deficyt legislacyjny – samowola, sprawa pomimo, że nie jest błaha, pozostaje nieuregulowana.

Arbitralne blokowanie dostępu do profilów społecznościowych instytucji publicznych stało się ostatnio przedmiotem zainteresowania rzecznika praw obywatelskich, sądów administracyjnych i nauki prawa, których zgodne stanowisko jest następujące: prowadząc profil w portalu społecznościowym organa władzy i instytucje publiczne są – tak, jak w każdym innym przypadku – związane wymogiem poszanowania praw i wolności obywateli wyrażonym w art. 5 Konstytucji[1]. O ile organ władzy lub instytucja publiczna decyduje się używać mediów społecznościowych, musi uwzględniać ryzyko krytycznych komentarzy i jak w każdym innym przypadku jest prawnie obowiązana powstrzymywać się od ich tłumienia, o ile nie naruszają dóbr osobistych lub powszechnie obowiązującego prawa[2]. W każdym innym przypadku arbitralne ograniczanie dostępu do oficjalnych profili instytucji publicznych narusza konstytucyjną wolność wolności wyrażania poglądów i pozyskiwania informacji (art. 54 ust. 1 Konstytucji RP) oraz – zależnie od okoliczności – może także stanowić bezprawne ograniczenie prawa dostępu do informacji publicznej (art. 61 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasady równości i niedyskryminacji obywateli wobec władz publicznych (art. 32 Konstytucji RP)[3].

Na uwagę zasługuje opinia wyrażona przez organizację społeczną – Helsińską Fundację Praw Człowieka, która na swojej stronie zauważyła, że: „media społecznościowe stały się ważnym miejscem wymiany poglądów i debaty publicznej. Przedstawiciele władzy publicznej nie mają obowiązku prowadzenia ogólnodostępnych profili w mediach społecznościowych, jeżeli jednak wybierają już taką formę promocji i komunikacji z obywatelami, to nieuzasadnione pozbawienie możliwości zabierania głosu przez niektórych użytkowników (zablokowanie) budzi wątpliwości z perspektywy swobody wypowiedzi. Niestety, zauważalnym przez Helsińską Fundację Praw Człowieka trendem jest blokowanie krytycznych użytkowników komentujących strony prowadzone przez instytucje finansowane z funduszy publicznych[4]“. Na stronie stowarzyszenie Sieć Obywatelska Watchdog Polska został wyrażony godny odnotowania postulat: „ważne, by takie same zasady dla debaty publicznej obowiązywały wszystkich. By równe prawo do informacji miał nie tylko dziennikarz, ale także osoby udzielające się na blogach, forach czy dyskutujące z gronie znajomych i przyjaciół[5]“.

Podsumowując, odbieranie dostępu do oficjalnych profili instytucji publicznych, jeśli nie ma ku temu właściwej podstawy prawnej, jest de facto aktem cenzury prewencyjnej. To też forma publicznego ostracyzmu – obie te rzeczy są absolutnie niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa. Powyższe jest możliwe z powodu braku odpowiednich regulacji, które byłyby konsekwentnie przestrzegane.

Dlatego proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy istnieją jednolite i spójne wytyczne/zasady dla urzędów i instytucji publicznych dotyczące korzystania z mediów społecznościowych? Jeśli nie – czy rząd zamierza rozpocząć prace nad opracowaniem stosownych regulacji?
2. Ile spraw sądowych przeciw instytucjom publicznym dotyczących blokowania obywateli w mediach społecznościowych miało miejsce w latach 2020–2025? Proszę o szczegóły: roczne dane, instytucje oraz koszty.
3. Jaka jest aktualna liczba użytkowników zablokowanych na oficjalnych profilach Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (@PremierRP) oraz premiera Donalda Tuska (@donaldtusk) w serwisie X?

[1] Adam Krzywoń (Uniwersytet Warszawski), Katarzyna Łakomiec (Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk): Rola Rzecznika Praw Obywatelskich w kontekście regulacji platform internetowych – wybrane aspekty prawne na tle strategii Unii Europejskiej

[2] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2021 r. (sygn. akt II SAB/Gd 91/20)

[3] Stanowisko rzecznika praw obywatelskich przedstawione w piśmie z dnia 21 listopada 2024 r. (sygn. VII.564.65.2024.KNK), https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-urzedy-internet-profile-konta-sm-mc-odpowiedz

[4] https://hfhr.pl/aktualnosci/blokowanie-w-mediach-spolecznosciowych-przez-instytucje-publiczne-sprawa-lokalnego

[5] https://siecobywatelska.pl/zatkac-uszy-przed-krytyka/